DeuDan.comĐều Đặn
Theo dõi vận động và giấc ngủ

Đặt mức vận động theo tuần thay vì theo ngày: cách đánh dấu cho người làm ca

Lịch làm việc không đều thì đánh dấu vận động theo tuần: cộng phút, chia ô theo khối mười phút, giữ ngày nghỉ, đọc lại sau một tháng không tự trách.

Vietnamese nurse in plain scrubs walking briskly across an empty hospital courtyard in Can Tho at dawn after a night shift, seen from behind, wet pavement reflecting light

Nếu lịch làm việc của bạn đổi liên tục, hôm ca sáng, hôm ca đêm, tuần đi công tác ba tỉnh, thì đánh dấu vận động theo tuần sẽ hợp hơn theo ngày: cộng tổng số phút trong bảy ngày và tô dần một thanh ô vuông, mỗi ô mười phút. Ngày làm ca dài để trống không sao, miễn là tuần vẫn đủ mức bạn đặt ra.

Bài này dành cho điều dưỡng, công nhân làm ca, tài xế đường dài, nhân viên kinh doanh hay đi tỉnh, người làm dịch vụ nghỉ không theo thứ. Các mức nêu dưới đây là khuyến nghị chung cho người trưởng thành khoẻ mạnh; người có bệnh mạn tính, đang mang thai hay mới hồi phục sau ốm cần hỏi bác sĩ về mức phù hợp.

Vì sao đánh dấu theo ngày làm khổ người làm ca

Phần lớn cách theo dõi thói quen giả định một ngày giống ngày nào: thức dậy, đi làm, về nhà, đi ngủ. Một ô mỗi ngày, mỗi ngày một dấu. Với người làm ca, giả định đó vỡ ngay tuần đầu. Ngày làm ca mười hai tiếng, về tới nhà chỉ còn sức ăn và ngủ; ngày nghỉ bù thì rảnh cả buổi. Theo dõi theo ngày, tờ lịch của họ đầy ô trống vào đúng những ngày không thể làm gì khác, và họ nhanh chóng thấy mình thua cuộc.

Khuyến nghị phổ biến của Tổ chức Y tế Thế giới cho người trưởng thành cũng được viết theo tuần: khoảng 150 đến 300 phút vận động mức vừa, hoặc 75 đến 150 phút mức mạnh, hoặc kết hợp tương đương, cộng thêm các buổi tập sức mạnh ít nhất hai ngày mỗi tuần. Khuyến nghị cũng nhấn mạnh vận động ít còn hơn không, và nên tăng dần. Theo tuần là cách đo tự nhiên cho người có lịch không đều.

Đổi sang thước đo tuần không làm việc theo dõi dễ dãi đi. Nó chỉ chuyển câu hỏi từ "hôm nay đã vận động chưa" sang "tuần này đã đủ chưa, còn thiếu bao nhiêu, và ngày nghỉ sắp tới có thể bù được không". Câu hỏi sau thực tế hơn với người làm ca.

Chọn mức tuần ban đầu từ con số thật của bạn

Khuyến nghị chung là cái đích dài hạn, không phải điểm xuất phát bắt buộc. Nếu hiện giờ bạn gần như không vận động ngoài giờ làm, đặt ngay 150 phút mỗi tuần dễ dẫn tới vài tuần đầu thiếu xa và nản. Cách thực tế hơn là ghi thử hai tuần mà không đặt mức nào, chỉ ghi lại số phút vận động thật mỗi ngày kèm ca làm.

Hết hai tuần, cộng số phút từng tuần, lấy con số thấp hơn làm mức nền. Ví dụ giả định: tuần một 70 phút, tuần hai 50 phút, mức nền là 50. Mức tuần đầu tiên nên cao hơn mức nền một chút, chẳng hạn 60 hoặc 70 phút, tức sáu bảy ô. Mỗi tháng, nếu đạt được ba trên bốn tuần, tăng thêm một hai ô.

Lấy con số thấp hơn thay vì trung bình là có chủ ý. Người làm ca thường có tuần dễ tuần khó xen kẽ, và mức tuần cần đủ thấp để tuần khó vẫn có cơ hội đạt. Bạn có thể vượt mức vào tuần dễ, nhưng đừng để tuần khó luôn là tuần thất bại.

Người có bệnh mạn tính, người lớn tuổi, người mới ốm dậy nên hỏi bác sĩ trước khi chọn mức và loại vận động. Một số bệnh cần tránh vận động mạnh hoặc cần theo dõi thêm mạch, huyết áp; mức tuần lúc đó nên theo lời dặn của người điều trị.

Dựng thanh ô vuông cho một tuần

Cách ghi trực quan nhất là một thanh gồm nhiều ô vuông, mỗi ô tương ứng mười phút vận động. Bạn vẽ trên giấy hoặc tô màu ô trong bảng tính.

  1. Chọn mức tuần của bạn. Người mới bắt đầu có thể chọn mức thấp hơn khuyến nghị, ví dụ giả định 90 phút, rồi tăng dần.
  2. Chia mức tuần cho mười để ra số ô. Mức 90 phút là chín ô, mức 150 phút là mười lăm ô.
  3. Vẽ thanh ô ở một dòng cho mỗi tuần. Đầu dòng ghi ngày bắt đầu tuần, có thể là ngày đầu tiên của chu kỳ ca chứ không nhất thiết là thứ Hai.
  4. Mỗi lần vận động đủ mười phút liền ở mức khiến thở nhanh hơn bình thường, tô một ô. Đi bộ nhanh hai mươi phút là hai ô.
  5. Cuối mỗi ngày, ghi chú nhỏ dưới thanh: ca gì, có tô ô nào không.
  6. Khi tô hết thanh, tuần đó đạt. Phần vượt có thể vẽ thêm ô ngoài thanh, nhưng không cộng sang tuần sau.

Quy tắc không cộng dồn sang tuần sau rất quan trọng. Nếu cho phép dồn, bạn sẽ thấy hợp lý khi một tuần tập rất nhiều rồi ba tuần sau không làm gì. Mỗi tuần bắt đầu với thanh trống, như vậy nhịp vận động giữ được đều.

Ví dụ một tuần của người làm ca xoay vòng

Dưới đây là ví dụ giả định của một công nhân làm ca xoay vòng ở khu công nghiệp tại Bắc Ninh, đặt mức 120 phút, tức mười hai ô.

NgàyCa làmVận độngSố ô tô
Ngày 1Ca sángĐạp xe đi làm và về, mỗi chiều mười lăm phút2
Ngày 2Ca sángĐạp xe đi làm và về2
Ngày 3Ca đêmKhông, ngủ bù ban ngày0
Ngày 4Ca đêmKhông0
Ngày 5NghỉĐi bộ nhanh quanh hồ bốn mươi phút buổi chiều4
Ngày 6NghỉChơi cầu lông với bạn ba mươi phút3
Ngày 7Ca chiềuĐi bộ ra chợ mười lăm phút1

Tổng mười hai ô, tuần đạt. Nhìn bảng, bạn thấy hai ngày ca đêm trống hoàn toàn, và điều đó không sao vì hai ngày nghỉ đã bù. Nếu đặt dấu theo ngày, tuần này có ba ô trống và cảm giác thất bại; theo tuần thì đó là một tuần đủ.

Những tuần đặc biệt: công tác, ca kép, mùa cao điểm

Tuần đi công tác. Đi xe khách, đi máy bay, ở khách sạn, ăn uống theo đối tác. Thay vì kỳ vọng như tuần thường, hạ mức tuần đó xuống còn khoảng một nửa và ghi rõ ở đầu dòng. Vài vòng đi bộ quanh khách sạn buổi sáng, leo cầu thang thay thang máy đã có thể tô được vài ô.

Tuần ca kép, tăng ca liên tục. Cơ thể cần nghỉ hơn cần vận động. Đặt mức thấp nhất, có thể chỉ ba ô cho cả tuần, và ưu tiên ngủ đủ. Ghi chú để khi đọc lại không trách mình.

Mùa cao điểm cuối năm. Nhiều ngành bán lẻ, giao hàng, sản xuất tăng ca dồn dập trước Tết. Những tuần này có thể chuyển sang theo dõi nhẹ nhất: chỉ đánh dấu tuần có hay không có buổi vận động nào, không đếm ô.

Tuần ốm. Không đặt mức, không tô ô. Ghi chữ ốm cho cả dòng. Khi khỏi, bắt đầu lại với mức thấp hơn mức cũ một chút, rồi tăng dần trong vài tuần.

Đọc lại sau một tháng: tuần đạt, tuần thiếu và vì sao

Sau bốn tuần, bạn có bốn thanh ô. Đếm số tuần đạt, và với tuần thiếu thì đếm thiếu bao nhiêu ô. Thiếu một hai ô khác hẳn với thiếu tám chín ô. Ví dụ giả định: tuần một đạt, tuần hai thiếu một ô, tuần ba thiếu bảy ô vì đi công tác, tuần bốn đạt. Một tháng như vậy là đều, và tuần ba có lý do rõ.

Đọc ghi chú dưới các thanh để tìm quy luật. Người làm ca thường thấy ngày đầu tiên sau chuỗi ca đêm là ngày khó vận động nhất vì cơ thể còn lệch nhịp. Ngày nghỉ thứ hai thì dễ hơn. Biết vậy, bạn dồn vận động vào ngày nghỉ thứ hai thay vì ép mình ngay ngày đầu.

Nếu tháng nào cũng thiếu nhiều, có lẽ mức tuần đang cao so với đời sống thật. Hạ mức là quyết định hợp lý chứ không phải đầu hàng. Một mức vừa sức giữ được nhiều tháng sẽ đưa bạn đi xa hơn một mức lý tưởng bị bỏ sau ba tuần.

Giấy hay điện thoại khi lịch luôn xáo trộn

Người làm ca thường không có một chỗ cố định mỗi tối để ngồi ghi. Tờ lịch treo tường ở nhà sẽ bị bỏ quên khi bạn ngủ lại ký túc xá công ty hay đi công tác dài ngày. Vì vậy công cụ ghi nên đi theo người: một cuốn sổ nhỏ bỏ túi, hoặc một ghi chú trên điện thoại.

Sổ nhỏ có lợi là không cần mở máy, không bị thông báo khác kéo đi, và tô ô bằng bút cho cảm giác rõ ràng. Điện thoại có lợi là luôn mang theo, dễ đặt lời nhắc vào ngày nghỉ. Nếu dùng ứng dụng theo dõi thói quen, chọn loại cho phép đặt mục tiêu theo tuần chứ không chỉ theo ngày, và xem kỹ phần quyền riêng tư vì dữ liệu vận động gắn với giờ giấc, nơi bạn có mặt.

Dù dùng gì, giữ một nguyên tắc: ghi trong ngày, không dồn cuối tuần. Người làm ca dồn ghi thường quên mất những đợt vận động ngắn, và thanh ô cuối tuần thấp hơn thực tế, gây cảm giác thiếu không có thật. Nếu quên ghi, ghi chú "ước" bên cạnh số ô bù để biết đó là số nhớ lại.

Lưu ý sức khoẻ riêng cho người làm ca

Làm ca, nhất là ca đêm, ảnh hưởng tới nhịp sinh học và giấc ngủ. Một vài điều nên để ý khi theo dõi vận động:

  • Không vận động mạnh sát giờ cần ngủ, kể cả khi giờ ngủ của bạn là buổi sáng sau ca đêm.
  • Ngủ đủ quan trọng hơn tô đủ ô. Nếu phải chọn giữa ngủ thêm và vận động trong tuần ca đêm, chọn ngủ.
  • Uống đủ nước khi làm ca trong môi trường nóng, và đừng tính việc mệt vì nóng là vận động.
  • Nếu thường xuyên chóng mặt, hồi hộp, đau ngực khi vận động sau ca, dừng lại và đi khám.
  • Người làm ca lâu năm nên khám sức khoẻ định kỳ theo chế độ của nơi làm việc, và có thể hỏi bộ phận y tế về cách sắp xếp vận động, giấc ngủ phù hợp với lịch ca.

Thanh ô vuông là công cụ giúp bạn chủ động, không phải thêm một chỉ tiêu cho người đã phải chạy theo nhiều chỉ tiêu ở nơi làm việc. Khi nó trở thành áp lực, hạ mức hoặc tạm nghỉ.

Câu hỏi thường gặp

Mỗi tuần nên vận động bao nhiêu phút?

Khuyến nghị phổ biến của Tổ chức Y tế Thế giới cho người trưởng thành là khoảng 150 đến 300 phút vận động mức vừa, hoặc 75 đến 150 phút mức mạnh mỗi tuần, cùng tập sức mạnh ít nhất hai ngày. Người mới bắt đầu hoặc có bệnh nền nên bắt đầu thấp hơn và hỏi bác sĩ.

Vận động dưới mười phút có được tính không?

Theo khuyến nghị cập nhật gần đây, mọi lượng vận động đều có ích, kể cả những đợt ngắn. Quy ước mười phút một ô chỉ để việc ghi đơn giản. Bạn có thể cộng các đợt ngắn lại cho đủ mười phút rồi tô một ô, miễn là ghi nhất quán.

Tuần của người làm ca nên bắt đầu từ ngày nào?

Không nhất thiết là thứ Hai. Nhiều người làm ca chọn ngày đầu của chu kỳ ca, để mỗi dòng trên sổ ứng với một vòng ca đầy đủ. Quan trọng là giữ cố định để các tuần so được với nhau.

Có nên đếm cả vận động trong công việc không?

Nếu công việc của bạn đòi đi lại, khuân vác nhiều, đó là vận động thật. Nhưng nhiều người làm nghề tay chân đã đủ vận động và thiếu nghỉ ngơi. Khi đó, theo dõi giấc ngủ hay ngày nghỉ có thể hữu ích hơn đếm thêm ô.

Đi công tác cả tuần thì làm sao tô được ô?

Hạ mức tuần đó, ghi chú công tác. Đi bộ quanh khách sạn buổi sáng, đi cầu thang, đi bộ tới chỗ hẹn gần thay vì gọi xe là những cách dễ có vài ô. Không đạt cũng không sao, tuần sau bắt đầu lại.

Làm ca đêm có nên tập thể dục sau ca không?

Tuỳ cơ thể và giờ bạn cần ngủ. Nhiều người thấy vận động mạnh ngay trước giấc ngủ làm khó ngủ hơn. Nếu bạn ngủ sau ca đêm, vận động nhẹ hoặc chuyển vận động sang buổi chiều trước ca có thể hợp hơn; hỏi bác sĩ nếu có vấn đề giấc ngủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138