Người ngồi văn phòng có thể theo dõi việc ngồi lâu bằng một tờ giấy chia ngày làm việc thành từng khung một giờ, mỗi lần đứng dậy rời ghế vài phút thì đánh một dấu vào khung đó. Sau hai tuần, những khung trống lặp đi lặp lại sẽ chỉ ra đúng giờ nào bạn hay dính chặt vào ghế.
Bài này không hướng dẫn bài giãn cơ; danh mục khác và các trang chuyên về thư giãn, thể thao đã có. Ở đây chỉ bàn chuyện đếm và đánh dấu: chia khung thế nào, tính thế nào là một lần đứng, nhắc ra sao cho khỏi phiền đồng nghiệp, và đọc lại để sửa thói quen. Cách này dùng được cho cả người làm ở văn phòng lẫn người làm việc từ xa, chỉ cần chỉnh quy ước một chút cho từng nơi. Người có bệnh cột sống, giãn tĩnh mạch hay đang mang thai nên hỏi bác sĩ về nhịp nghỉ phù hợp.
Vì sao nên đếm lượt đứng thay vì đếm tổng giờ ngồi
Tổng số giờ ngồi trong ngày của người văn phòng gần như không đổi được: công việc cần ngồi, cuộc họp cần ngồi. Nếu bạn theo dõi tổng giờ ngồi, con số sẽ luôn cao và luôn làm bạn nản. Thứ bạn đổi được là cách chia nhỏ khoảng ngồi đó, tức là bao lâu thì đứng lên một lần.
Nhiều khuyến nghị chung về sức khoẻ nơi làm việc khuyên giảm thời gian ngồi liền mạch và xen vào những lần đứng dậy, đi lại. Mức cụ thể khác nhau tuỳ nguồn và tuỳ người, nên ở đây không đưa ra một con số bắt buộc. Cách làm thực tế là xem mình đang ngồi liền bao lâu, rồi rút ngắn dần.
Đếm lượt đứng cũng dễ hơn nhiều so với đo thời gian. Bạn không cần bấm giờ, chỉ cần một nét bút mỗi khi đứng lên. Nét bút ấy nhanh đến mức có thể làm ngay giữa giờ làm mà không ai để ý.
Thêm nữa, đếm lượt đứng cho bạn một thứ để cải thiện từng chút. Tuần đầu, mỗi ngày có thể chỉ được bốn trên tám khung có vạch. Tuần thứ ba lên sáu. Tiến bộ đó nhìn thấy được, trong khi tổng giờ ngồi có lẽ vẫn y như cũ. Chính cảm giác thấy mình làm được giữ bạn tiếp tục ghi.
Dựng tờ theo dõi chia theo khung giờ
Một tờ A5 hoặc một ô ghi chú trên màn hình máy tính là đủ. Các bước:
- Viết các khung giờ làm việc theo cột dọc, mỗi khung một giờ. Ví dụ giả định: 8–9, 9–10, 10–11, 11–12, 13–14, 14–15, 15–16, 16–17.
- Kẻ năm cột ngang cho năm ngày làm việc trong tuần.
- Quy ước: mỗi lần rời ghế, đứng hoặc đi lại ít nhất hai ba phút, đánh một vạch vào ô của khung giờ đó.
- Khung giờ đang họp thì ghi chữ H nhỏ ở góc ô, để khi đọc lại biết vì sao trống.
- Đặt tờ giấy ở cạnh bàn phím hoặc dán cạnh màn hình, đúng chỗ tay với tới.
- Cuối ngày, đếm số khung có ít nhất một vạch. Ghi con số đó ở cuối cột, như 5 trên 8.
Con số "số khung có vạch trên tổng khung" là chỉ số chính. Nó không đòi bạn đứng thật nhiều lần, chỉ đòi mỗi giờ có ít nhất một lần rời ghế. Đó là mức khởi đầu dễ, và bạn có thể siết dần sau khi đã quen với nhịp mới trong vài tuần đầu.
Thế nào là một lần đứng dậy được tính
Rời ghế có chủ ý. Đi rót nước, đi vệ sinh, đi sang bàn đồng nghiệp hỏi việc, đứng giãn vai cạnh bàn đều tính. Cúi xuống nhặt cây bút rồi ngồi lại thì không.
Đủ hai ba phút. Khoảng thời gian ngắn như vậy không làm gián đoạn công việc đáng kể, nhưng đủ để thay đổi tư thế và đi vài bước. Không cần bấm giờ chính xác. Nếu lỡ đứng lâu hơn vì gặp đồng nghiệp nói chuyện, vẫn chỉ là một vạch.
Đứng nghe điện thoại cũng tính. Nhiều người văn phòng ở Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh đã tập thói quen đứng dậy mỗi khi có cuộc gọi. Đó là cách gắn việc đứng vào một việc chắc chắn xảy ra trong ngày.
Họp đứng hay họp đi bộ được tính. Nếu nhóm bạn có thói quen họp nhanh đứng quanh bàn, khung giờ đó được một vạch dù bạn không rời phòng.
Không tính việc ngồi ở chỗ khác. Chuyển từ ghế làm việc sang ghế phòng họp rồi ngồi tiếp hai tiếng là chuyển chỗ ngồi, không phải đứng dậy. Ghi chú H cho khung đó là đủ.
Nhắc đứng dậy: các cách và mức độ làm phiền
Ở văn phòng mở, lời nhắc phải đủ để bạn chú ý mà không làm người ngồi cạnh khó chịu. Một vài lựa chọn:
| Cách nhắc | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|
| Hẹn giờ rung trên đồng hồ đeo tay | Im lặng, chỉ mình biết | Dễ bấm tắt theo phản xạ rồi quên |
| Lời nhắc trên lịch máy tính mỗi giờ | Hiện ngay trên màn hình đang nhìn | Dễ thành phiền khi đang tập trung, dễ bị tắt hẳn |
| Uống nước bằng cốc nhỏ | Hết nước phải đi rót, tự nhiên đứng dậy | Tuỳ người, không đều theo giờ |
| Gắn với cuối mỗi việc | Gửi xong một thư, xong một bảng là đứng | Việc dài thì có thể ngồi rất lâu |
| Nhờ một đồng nghiệp cùng theo dõi | Có người rủ, dễ đứng hơn | Dễ thành so ai đứng nhiều hơn nếu không đặt ranh giới |
Cách cốc nước nhỏ được nhiều người thấy bền nhất vì nó không cần ý chí. Còn nếu nhờ đồng nghiệp, nói rõ từ đầu là rủ nhau đứng chứ không đem tờ theo dõi ra so; mỗi người có công việc, có thể trạng khác nhau.
Đọc lại sau hai tuần: khung nào trống, vì sao
Sau mười ngày làm việc, bạn có một tờ giấy đủ để thấy quy luật. Rất hay gặp chuyện khung 10–11 giờ sáng và 14–15 giờ chiều trống đều, vì đó là lúc tập trung nhất hoặc lúc buồn ngủ nhất sau bữa trưa. Khung đầu giờ sáng và cuối ngày thì thường có vạch vì ai cũng đi lại.
Biết khung nào hay trống, bạn đặt lời nhắc riêng cho đúng khung đó thay vì nhắc cả ngày. Ví dụ giả định: một lập trình viên ở Huế thấy khung 14–16 giờ trống chín trên mười ngày, nên chỉ đặt một lời nhắc rung vào 14 giờ 50, đúng lúc vừa xong một phần việc. Sau hai tuần, khung đó có vạch bảy trên mười ngày.
Những ô có chữ H nên đếm riêng. Nếu một tuần có quá nhiều khung họp liền nhau, việc theo dõi đứng dậy sẽ không giải quyết được; có khi đó là chuyện nên đề xuất với nhóm, như họp ngắn hơn hoặc có quãng nghỉ giữa các cuộc họp dài.
Đọc lại cũng là lúc nâng mức. Nếu hai tuần liền bạn đã có vạch ở hầu hết các khung, quy ước mới có thể là mỗi khung hai vạch, hoặc chia khung thành nửa giờ ở những giờ hay ngồi lì. Nâng từng bước nhỏ, giữ mỗi mức ít nhất hai tuần, và ghi ngày đổi quy ước lên đầu tờ giấy mới.
Làm việc từ xa và những ngày ngồi khác thường
Ngồi ở nhà và ngồi ở văn phòng có những bẫy khác nhau. Vài điều cần chỉnh khi theo dõi:
- Ở nhà không có đồng nghiệp gọi sang bàn, không có đường đi tới phòng họp, nên số vạch thường ít hơn hẳn. Đừng so tuần làm ở nhà với tuần làm ở văn phòng.
- Bàn ăn hay ghế sofa không thiết kế để ngồi lâu; nếu bạn thấy mỏi lưng sớm, ghi chú cả chỗ ngồi vào tờ theo dõi.
- Ngày đi công tác, ngồi xe khách hay máy bay nhiều giờ: không cần đánh dấu theo khung, chỉ ghi chú và đứng dậy đi lại khi có thể dừng.
- Mùa quyết toán, mùa thi, mùa chạy dự án, cả tháng có thể trống nhiều. Ghi chú giai đoạn để khi đọc lại không nghĩ mình đã bỏ thói quen.
- Ngày ốm làm việc tại giường thì không theo dõi; nghỉ ngơi là ưu tiên.
Mục đích của tờ theo dõi là giúp bạn chủ động hơn trong những giờ ngồi bắt buộc, không phải tạo thêm áp lực vào những ngày vốn đã nặng.
Với người làm việc ở nhà lâu dài, có thể giữ một tờ riêng cho ngày ở nhà với quy ước nhẹ hơn, ví dụ chỉ chia ba khung sáng, đầu chiều, cuối chiều. Hai tờ hai quy ước thì khi đọc lại, bạn so ngày ở nhà với ngày ở nhà, ngày ở văn phòng với ngày ở văn phòng, và mỗi con số đều có nghĩa.
Khi nào đứng dậy thôi là chưa đủ
Nếu dù đã đứng dậy đều đặn mà bạn vẫn bị đau lưng, tê tay, tê chân, nhức mỏi cổ vai kéo dài, thì nguyên nhân có thể nằm ở chỗ khác: bàn ghế không hợp, màn hình quá thấp, hoặc một vấn đề cột sống cần được khám. Ghi chú những cơn đau đó vào tờ theo dõi, kèm ngày, vị trí, mức độ, rồi mang tờ giấy đi khám. Một bản ghi hai tuần giúp bác sĩ hình dung nhanh hơn so với việc bạn cố nhớ lại.
Cũng có người thấy chân sưng, nặng vào cuối ngày, hoặc đau bắp chân khi ngồi lâu. Những dấu hiệu đó cần đi khám sớm, không nên chỉ tự theo dõi. Đặc biệt, đau và sưng một bên bắp chân sau chuyến đi dài cần được kiểm tra ngay.
Tờ theo dõi đứng dậy là công cụ giúp thay đổi thói quen ngồi, không phải công cụ chẩn đoán. Khi cơ thể báo hiệu điều bất thường, việc của nó là cung cấp thêm thông tin cho người khám, không phải thay thế buổi khám.
Bạn cũng có thể đem tờ theo dõi tới phòng hành chính khi đề xuất đổi ghế, nâng màn hình hay sắp lại chỗ ngồi. Một bản ghi cụ thể, kèm vài dòng về cơn đau, thường thuyết phục hơn một lời than chung chung rằng ghế ngồi không thoải mái.
Câu hỏi thường gặp
Ngồi bao lâu thì nên đứng dậy một lần?
Không có một con số chung bắt buộc cho mọi người. Nhiều khuyến nghị chung về nơi làm việc khuyên chia nhỏ thời gian ngồi liền mạch. Cách thực tế là bắt đầu với mỗi giờ ít nhất một lần, rồi điều chỉnh theo cơ thể và công việc của bạn.
Đứng dậy hai phút có đủ không?
Với mục đích chia nhỏ thời gian ngồi, hai ba phút đi lại hay đứng giãn người là cách khởi đầu dễ. Nó không thay thế vận động trong ngày, nhưng giúp giảm những quãng ngồi liền nhiều giờ.
Dùng bàn đứng thì có cần theo dõi nữa không?
Đứng liền nhiều giờ cũng mỏi, nên người dùng bàn đứng thường theo dõi việc đổi tư thế, ngồi rồi đứng xen kẽ. Có thể dùng cùng tờ theo dõi, chỉ đổi quy ước: mỗi lần đổi tư thế hoặc đi lại thì đánh một vạch.
Đồng nghiệp thấy mình đứng lên liên tục có kỳ không?
Đi rót nước, đi hỏi việc, đứng nghe điện thoại là chuyện bình thường ở văn phòng. Nếu ngại, gắn việc đứng vào những lý do sẵn có. Ít ai để ý tới một người đứng dậy vài phút mỗi giờ.
Có nên rủ cả phòng cùng theo dõi không?
Rủ nhau đứng dậy thì tốt, nhưng đừng lập bảng chung so ai đứng nhiều hơn. Mỗi người có công việc, thể trạng và lịch họp khác nhau. Mỗi người giữ tờ riêng và chỉ so với tuần trước của mình.
Đau lưng khi ngồi thì theo dõi gì thêm?
Ghi ngày, vị trí đau, mức độ và hoàn cảnh, như ngồi ghế nào, làm việc gì. Nếu đau kéo dài, lan xuống chân, kèm tê yếu, hãy đi khám và mang theo bản ghi. Đứng dậy đều đặn có thể giúp nhưng không thay được việc khám.