Với buổi tập mười đến mười lăm phút ở nhà, bạn chỉ cần ghi đủ để trả lời hai câu: hôm nay có tập không, và tháng này có nhẹ nhàng hơn tháng trước không. Thường thì một dấu tích mỗi ngày cộng một dòng ghi số hiệp mỗi tuần là đủ. Ghi chi tiết hơn chỉ có ích khi bạn đã tập đều được vài tháng và muốn tăng dần.
Bài này nói về cách ghi, không phải giáo án. Bạn có thể đang theo một bài tập trên mạng, một bài thầy dạy ở lớp, hay bài tự nghĩ ra; cách theo dõi dưới đây dùng được cho cả ba. Nếu bạn có bệnh tim mạch, huyết áp, xương khớp, vừa sinh con hay vừa phẫu thuật, hãy hỏi bác sĩ bài tập nào phù hợp trước khi bắt đầu ghi chép.
Vì sao buổi tập ngắn lại càng cần ghi
Buổi tập dài ở phòng tập có nhiều thứ giữ bạn lại: tiền đã đóng, giờ lớp cố định, người quen chờ. Buổi tập mười phút ở nhà thì không có gì cả. Nó dễ bị đẩy lùi đến "lát nữa", rồi "tối nay", rồi "mai làm bù". Một tờ giấy dán cạnh tấm thảm, với ô của hôm nay còn trống, là lời nhắc duy nhất mà không ai khác làm thay được.
Buổi ngắn cũng khó nhận ra tiến bộ. Bạn không thấy mình khoẻ lên sau một tuần, và cảm giác "tập mãi chẳng thấy gì" là lý do phổ biến khiến người ta bỏ. Ghi lại vài con số đơn giản, như số lần chống đẩy trong một hiệp hay số giây giữ được tư thế plank, giúp bạn nhìn thấy thay đổi nhỏ sau sáu tám tuần mà cảm giác hằng ngày không chỉ ra được.
Cuối cùng, ghi chép giữ bạn trung thực về tần suất. Rất nhiều người nghĩ mình tập "gần như ngày nào cũng tập", nhưng khi nhìn lại tờ lịch thì chỉ được ba ngày mỗi tuần. Ba ngày là một con số tốt, nhưng bạn cần biết đúng nó để đặt kế hoạch cho thật.
Có một lợi ích nữa ít được nhắc: sổ tập là thứ bạn mang theo khi đi khám hoặc khi hỏi huấn luyện viên. Thay vì nói chung chung là dạo này tập nhiều, bạn chỉ vào trang giấy: ba tháng qua, mỗi tuần bốn buổi, bài nào, đau ở đâu vào tuần nào. Người nghe hiểu ngay bạn đang ở đâu và khuyên đúng hơn.
Ba mức ghi, chọn mức hợp với bạn lúc này
Không cần chọn mức cao nhất ngay. Bắt đầu ở mức một, chuyển lên khi việc ghi đã thành nếp.
| Mức | Ghi gì | Thời gian ghi | Hợp khi nào |
|---|---|---|---|
| Mức 1: dấu tích | Một dấu vào ô ngày nếu đã tập đủ bài tối thiểu | Vài giây | Mới bắt đầu, hoặc đang bận và chỉ muốn giữ nếp |
| Mức 2: dấu tích và thời lượng | Dấu tích, kèm số phút đã tập | Dưới một phút | Đã tập đều vài tuần, muốn thấy tổng phút mỗi tuần |
| Mức 3: bài tập và số hiệp | Tên từng bài, số hiệp, số lần mỗi hiệp hoặc số giây giữ | Hai đến ba phút | Muốn tăng dần độ khó và cần căn cứ để tăng |
| Mức kiểm tra tuần | Chỉ ghi số hiệp của một hai bài chọn sẵn, một lần mỗi tuần | Một phút mỗi tuần | Ngại ghi hằng ngày nhưng vẫn muốn thấy tiến bộ |
Mức kiểm tra tuần là lựa chọn ít người nghĩ đến nhưng rất thực tế: hằng ngày chỉ đánh dấu, còn sáng Chủ nhật làm một bài kiểm tra ngắn, chẳng hạn số lần ngồi xuống đứng lên trong một phút, và ghi đúng một con số. Sau hai tháng bạn có tám con số, đủ để thấy xu hướng.
Lập sổ tập một trang trong mười phút
Bạn không cần sổ đẹp. Một trang giấy kẻ ô hoặc một bảng tính trống là đủ. Cách dựng:
- Ở đầu trang, viết bài tối thiểu của bạn, tức là phần nhỏ nhất vẫn tính là "đã tập". Ví dụ giả định: hai hiệp ngồi xuống đứng lên, một hiệp chống tay vào tường, một phút giãn cơ.
- Viết thêm bài đầy đủ, phần bạn làm vào ngày có thời gian. Bài đầy đủ có thể gấp đôi, gấp ba bài tối thiểu.
- Kẻ một bảng bảy cột cho bảy ngày, mỗi tuần một dòng.
- Quy ước ký hiệu: dấu tích cho bài đầy đủ, dấu chấm cho bài tối thiểu, để trống cho ngày nghỉ.
- Dành một cột cuối dòng cho ghi chú tuần: mệt, đau ở đâu, đổi bài gì.
- Dán trang ấy ở nơi bạn tập, hoặc kẹp cùng tấm thảm, để sổ và chỗ tập ở cạnh nhau.
Phân biệt dấu tích và dấu chấm là chi tiết nhỏ nhưng quan trọng. Nó cho phép bạn ghi nhận ngày bận mà vẫn giữ nếp, đồng thời không lẫn ngày tập qua loa với ngày tập đủ khi đọc lại.
Đọc số hiệp để biết khi nào tăng, khi nào giữ
Tăng khi bài đã thành nhẹ. Nếu ba tuần liền bạn làm đủ số lần mỗi hiệp mà không phải gắng ở mấy lần cuối, đó là lúc tăng một chút: thêm hai ba lần mỗi hiệp, hoặc thêm một hiệp. Mỗi lần chỉ tăng một yếu tố, không tăng cả số lần lẫn số hiệp cùng lúc.
Giữ khi con số dao động. Tuần này mười hai lần, tuần sau chín lần, tuần sau nữa mười một lần là chuyện bình thường; giấc ngủ, công việc, thời tiết đều ảnh hưởng. Đừng vội kết luận mình đi xuống. Nhìn trung bình bốn tuần thay vì từng tuần.
Giảm khi kèm đau. Nếu số hiệp giảm cùng lúc với ghi chú đau khớp, đau lưng kéo dài, thì đó không phải chuyện thiếu cố gắng. Giảm bài, đổi bài nhẹ hơn, và nếu đau không bớt sau vài ngày nghỉ thì đi khám.
Đừng đuổi theo con số của video. Nhiều bài tập trên mạng đặt số lần theo người hướng dẫn, thường là người tập lâu năm. Con số đáng theo là con số của tuần trước của chính bạn.
Ghi lại ngày đổi bài. Đổi từ chống đẩy trên sàn sang chống đẩy quỳ gối, hay ngược lại, làm số lần mỗi hiệp nhảy hẳn lên hoặc tụt hẳn xuống. Nếu không ghi ngày đổi, ba tháng sau đọc lại bạn sẽ tưởng mình đột nhiên khoẻ lên hay yếu đi. Một dòng ghi chú ở lề là đủ để giữ dữ liệu so được.
Ngày bận, ngày mệt và ngày nên nghỉ
Bài tối thiểu tồn tại cho ngày bận. Hôm phải về muộn, con quấy, mai họp sớm, thì làm đúng bài tối thiểu trong ba bốn phút, đánh dấu chấm, và đi ngủ. Nhiều người thấy chính những ngày dấu chấm mới giữ được nếp; ngày rảnh thì ai cũng tập được.
Nhưng có những ngày không nên tập dù chỉ bài tối thiểu: đang sốt, đang có triệu chứng cảm cúm nặng, đau ngực, chóng mặt, hoặc vừa có một chấn thương. Hôm đó để trống ô và ghi lý do. Ngày nghỉ vì ốm không phải ngày lỡ, và việc ghi đúng lý do giúp bạn không tự trách khi đọc lại.
Cũng nên có ngày nghỉ có chủ ý trong tuần, đặc biệt nếu bài tập có phần sức mạnh. Cơ thể cần thời gian hồi phục; các khuyến nghị chung về tập sức mạnh thường nói về hai, ba buổi mỗi tuần chứ không phải mỗi ngày. Bạn có thể đánh dấu ngày nghỉ có chủ ý bằng một ký hiệu riêng, như một vòng tròn, để phân biệt với ngày bỏ lỡ.
Ví dụ giả định một tháng của người mới tập: mười bốn dấu tích, sáu dấu chấm, tám vòng tròn nghỉ có chủ ý, hai ô trống vì sốt. Nhìn vào đó, bạn biết mình đã giữ nếp hai mươi ngày, nghỉ đúng lịch, và không có ngày nào bỏ lỡ vô cớ. Một tháng như vậy là một tháng tốt, dù con số dấu tích đầy đủ chỉ chiếm một nửa.
Ghi chú cảm giác cơ thể: viết gì cho có ích
Cột ghi chú tuần dễ bị bỏ trống hoặc ghi lan man. Vài kiểu ghi chú ngắn mà đọc lại vẫn hiểu:
- Mỏi cơ đùi hai ngày sau buổi tăng hiệp. Đây là mỏi bình thường, ghi để biết lần sau tăng ít hơn.
- Đau nhói gối phải khi ngồi xuống sâu. Ghi rõ vị trí, kiểu đau, động tác gây đau.
- Thở hổn hển hơn thường ở hiệp hai. Ghi kèm hoàn cảnh, như ngủ ít, trời nóng.
- Thấy nhẹ người, ngủ ngon hơn. Những ghi chú dễ chịu cũng nên ghi, chúng là lý do để tiếp tục.
- Đổi bài chống đẩy sang chống tay vào bàn. Ghi ngày đổi để khi so số hiệp không bị nhầm.
Ghi chú về đau nên được đọc lại riêng. Nếu cùng một chỗ đau xuất hiện ba lần trong một tháng, đó là tín hiệu cần đổi bài và cân nhắc hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu, không phải tín hiệu cần cố thêm.
Giấy, bảng tính hay điện thoại cho sổ tập
Sổ giấy hợp với người tập ở một chỗ cố định và thích nhìn cả tháng trên một trang. Nhược điểm là khó tính tổng, và mất sổ là mất hết. Chụp ảnh trang sổ cuối mỗi tháng là cách sao lưu đơn giản.
Bảng tính hợp với người muốn ghi mức ba, có số hiệp từng bài và muốn tự vẽ đường xu hướng. Một dòng một ngày, mỗi bài một cột, ghi chú ở cột cuối. Nhược điểm là phải mở máy, nên nhiều người ghi bù vào cuối tuần và quên mất số.
Ứng dụng trên điện thoại tiện vì luôn mang theo, có lời nhắc. Hãy chọn loại cho phép xuất dữ liệu ra tệp, và đọc kỹ phần quyền riêng tư: dữ liệu tập luyện, cân nặng, nhịp tim là dữ liệu sức khoẻ cá nhân. Nếu một ứng dụng yêu cầu quyền truy cập danh bạ hay vị trí liên tục chỉ để ghi số hiệp, đó là dấu hiệu nên cân nhắc lại.
Dù chọn loại nào, nên giữ nguyên ít nhất ba tháng. Đổi từ sổ giấy sang ứng dụng giữa chừng thường làm mất đoạn dữ liệu chuyển tiếp, và mỗi lần đổi là một lần phải làm quen lại cách ghi.
Câu hỏi thường gặp
Tập mười phút mỗi ngày có đáng để ghi chép không?
Có, vì buổi ngắn dễ bị bỏ qua nhất và khó thấy tiến bộ nhất. Một dấu tích mỗi ngày giữ nếp, một con số kiểm tra mỗi tuần cho bạn thấy thay đổi. Tổng thời gian ghi chỉ vài phút mỗi tuần.
Nên ghi trước hay sau khi tập?
Ghi ngay sau khi tập là tốt nhất, khi số hiệp và cảm giác còn nhớ rõ. Nếu để tới tối, bạn dễ ghi tròn số hoặc quên chi tiết đau mỏi. Để sổ và bút cạnh chỗ tập giúp việc ghi xong trong vài giây.
Một tuần nên tập mấy ngày?
Tuỳ sức khoẻ và loại bài. Khuyến nghị chung cho người trưởng thành thường gồm vận động mức vừa phần lớn các ngày và tập sức mạnh vài buổi mỗi tuần, có ngày nghỉ xen giữa. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ về tần suất phù hợp.
Tập theo video thì ghi thế nào khi bài thay đổi mỗi ngày?
Ghi tên hoặc thời lượng video thay vì từng động tác. Để thấy tiến bộ, chọn một bài kiểm tra cố định không đổi, làm mỗi tuần một lần, và chỉ ghi con số của bài kiểm tra đó.
Có nên chụp ảnh cơ thể để theo dõi kèm sổ tập không?
Một số người thấy có ích, nhưng ảnh dễ dẫn đến soi xét ngoại hình và so với người khác. Nếu mục đích là giữ thói quen tập, dấu tích và số hiệp là đủ. Nếu thấy mình bắt đầu ám ảnh với ngoại hình, nên dừng chụp.
Đau sau khi tập thì có ghi dấu tích không?
Nếu đã tập đủ bài thì vẫn đánh dấu, kèm ghi chú vị trí và kiểu đau. Mỏi cơ nhẹ một hai ngày là thường gặp; đau nhói, sưng, đau tăng dần hoặc kéo dài nhiều ngày thì nên nghỉ bài gây đau và đi khám.