DeuDan.comĐều Đặn
Đọc lại dữ liệu sau 30, 90 ngày

Nhìn biểu đồ thói quen không tự trách: đọc tuần tệ, tháng tụt như người quan sát

Cách đọc bảng thói quen loang lổ mà không tự trách: đổi câu hỏi, đọc như đọc giùm một người bạn, so mình với mình và biết lúc nên tạm gác.

Woman seen from behind sitting on stone steps among tea hills in Thái Nguyên at dawn, a closed notebook resting on her knees, mist over the rows

Đọc dữ liệu thói quen mà không tự trách nghĩa là nhìn ô trống như một sự việc cần hiểu, không phải bằng chứng rằng mình kém. Cách nhìn này không phải để dễ dãi với bản thân, mà vì nó đưa ra được điều chỉnh, còn tự trách thì thường chỉ dẫn tới việc bỏ luôn cả bảng theo dõi.

Bài này gợi ý cách đổi câu hỏi khi nhìn một tuần tệ, cách đọc dữ liệu của chính mình như đọc giùm một người bạn, cách chọn mốc so sánh công bằng, một nghi thức đọc nhẹ cho những tháng khó, và khi nào nên tạm gác việc đọc số liệu. Bài không thay thế lời khuyên của chuyên gia tâm lý; nếu buồn bã kéo dài, hãy tìm người có chuyên môn.

Vì sao một bảng nhiều ô trống làm ta khó chịu đến vậy

Bảng đánh dấu có hình thức rất giống bảng điểm ở trường: hàng cột ngay ngắn, ô đầy là tốt, ô trống là thiếu. Nhiều người lớn lên với cảm giác ô trống trong sổ là bị nhắc nhở, nên khi nhìn bảng thói quen loang lổ, phản xạ đầu tiên là thấy mình có lỗi.

Thêm vào đó, người ta thường bắt đầu theo dõi khi đang hăng hái, đặt kỳ vọng cao. Khi đời sống bình thường quay lại và bảng thưa dần, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế hiện ra rõ mồn một dưới dạng những ô trắng. Không có gì che được, không có ai nói đỡ.

Vấn đề là tự trách không giúp gì cho bảng tháng sau. Câu "mình lười" không chỉ ra phải đổi giờ hay hạ mức; nó chỉ làm việc mở sổ thêm nặng nề. Nhiều người sau vài tuần tự trách sẽ né không nhìn bảng nữa, rồi thôi đánh dấu, rồi thôi luôn cả thói quen. Bảng theo dõi lúc ấy đã làm điều ngược với mục đích ban đầu.

Nhận ra cơ chế này là bước đầu. Cảm giác khó chịu khi nhìn ô trống là phản xạ bình thường, không cần xua đi. Điều bạn có thể đổi là việc làm tiếp theo sau cảm giác đó: đứng lại ở lời trách, hay bước sang câu hỏi "chuyện gì đã xảy ra".

Đổi câu hỏi: từ câu tự trách sang câu quan sát

Cùng một ô trống, câu bạn tự hỏi quyết định bạn rút ra được gì. Bảng dưới đặt cạnh nhau vài cặp câu hay gặp.

Câu tự tráchCâu quan sát thay thếDẫn tới điều gì
Sao mình lại bỏ nữa?Hôm đó trước giờ đọc sách mình đang làm gì?Thấy việc nào đang chiếm chỗ
Mình không có kỷ luậtNhững ngày lỡ có điểm chung nào?Tìm được quy luật để sửa
Tháng này hỏng rồiTháng này có sự kiện gì khác các tháng trước?Tách hoàn cảnh khỏi thiết kế
Người khác làm được, sao mình khôngSo với chính mình tháng trước, mình đang ở đâu?Có mốc so sánh công bằng
Chắc mình không hợp với việc nàyĐịnh nghĩa và mức tối thiểu có hợp với lịch hiện tại không?Chỉnh thiết kế thay vì bỏ cuộc
Lại thất bạiNgày nào làm được dễ nhất, vì sao?Tìm điều kiện có thể lặp lại

Không cần ép mình tin ngay những câu ở cột giữa. Chỉ cần viết chúng ra và trả lời thử. Câu trả lời thường cụ thể đến mức cảm giác tự trách tự lắng xuống, vì bạn thấy được nguyên nhân thật.

Đọc dữ liệu của mình như đọc giùm một người bạn

Một cách thực tế để đổi giọng là tưởng tượng bảng đánh dấu này của một người bạn thân, và bạn đang giúp họ đọc. Khi thấy bạn mình lỡ năm tối liền, bạn sẽ không nói "cậu lười quá". Bạn sẽ hỏi tuần đó có chuyện gì, gợi ý họ thử làm nhỏ hơn, hoặc nhắc rằng tuần trước họ đã làm khá đều.

Cách nhìn từ bên ngoài này giúp bạn tách khỏi cảm xúc lúc đọc. Nó cũng giúp nhận ra những điều tích cực mà khi nhìn bảng của mình bạn hay bỏ qua: số ngày đã làm, những lần quay lại sau khi lỡ, những tuần giữ được qua hoàn cảnh khó.

Có thể thử viết nhận xét về bảng của mình ở ngôi thứ ba, như một người ghi chép: "Trong tháng, người này đọc sách 17 ngày. Các ngày lỡ dồn vào tuần thứ ba, trùng với đợt làm thêm giờ. Sau đợt đó, người này quay lại trong hai ngày." Giọng văn này nghe có vẻ lạ, nhưng nó buộc bạn mô tả sự việc thay vì phán xét.

Ví dụ trên là ví dụ giả định. Khi tự làm, bạn sẽ thấy những câu ngôi thứ ba thường công bằng hơn những gì bạn tự nói với mình trong đầu. Đó chính là mức công bằng bạn xứng đáng nhận được.

Chọn mốc so sánh công bằng: so mình với mình

So với chính bạn trước khi bắt đầu theo dõi. Trước đây, có thể bạn đọc sách vài lần mỗi tháng. Giờ là mười lăm ngày một tháng. Mốc này thường bị quên vì người ta chỉ so với con số lý tưởng.

So với cùng giai đoạn trước đó. Tháng có Tết nên so với tháng có Tết năm ngoái nếu có dữ liệu, hoặc so với một tháng bận tương tự, không so với tháng nhàn nhất.

So với kế hoạch đã điều chỉnh, không phải kế hoạch ban đầu. Nếu bạn đã hạ mức vì có con nhỏ, hãy đọc dữ liệu theo mức mới. Đọc theo mức cũ là tự đặt mình vào một cuộc so sánh không còn hợp.

Không so với người khác. Chuỗi ngày của người trên mạng, bảng của đồng nghiệp hay anh chị em trong nhà đều đo theo định nghĩa khác, trong hoàn cảnh khác. Con số của họ không nói gì về con số của bạn.

Không so với con số hoàn hảo. 100% không phải mốc so sánh, nó là một giới hạn hầu như không ai chạm tới lâu dài. So với nó, mọi tháng đều trông như thiếu.

Một nghi thức đọc nhẹ cho những tháng khó

Khi biết trước tháng vừa rồi tệ, bạn có thể dùng một cách đọc ngắn hơn và nhẹ hơn buổi tổng kết thường:

  1. Bắt đầu bằng việc đếm những ngày đã làm, kể cả ngày tối thiểu, và viết con số đó ra trước.
  2. Viết một dòng về hoàn cảnh tháng đó bằng giọng sự việc: "ốm hai tuần", "chuyển nhà", "chăm mẹ nằm viện".
  3. Tìm một điều đã giữ được, dù nhỏ: một thói quen còn sống, một lần quay lại, một ngày làm được trong tuần khó nhất.
  4. Chọn một việc nhỏ nhất cho tháng tới, thường là quay về mức tối thiểu của một hai thói quen, không phải tất cả.
  5. Gấp sổ lại. Không phân tích thêm, không vẽ biểu đồ, không tính tỉ lệ cho tháng này.

Nghi thức này mất khoảng mười phút. Nó không bỏ qua dữ liệu, chỉ chọn đọc những phần giúp bạn bước tiếp. Phân tích kỹ hơn có thể để đến khi cuộc sống ổn lại.

Khi tháng sau khá hơn và bạn đọc lại tháng khó bằng con mắt bình tĩnh, rất có thể bạn sẽ thấy những điều lúc ấy chưa thấy: thói quen nào giữ được lâu nhất khi mọi thứ đảo lộn, mất bao nhiêu ngày để quay lại, điều gì giúp quay lại. Đó là những thông tin chỉ tháng khó mới cho bạn.

Khi người khác nhìn thấy bảng của bạn

Bảng treo trên tường bếp hay sổ để trên bàn làm việc thì người trong nhà dễ nhìn thấy. Đôi khi một câu bình luận vô tình như "tuần này trống nhiều nhỉ" lại nặng hơn mọi lời tự trách. Ngược lại, một câu khen đúng lúc có thể giúp bạn đi qua một tuần khó.

Nếu cùng sống với người khác, nên nói trước với họ bạn mong được hỗ trợ thế nào. Ví dụ: "nếu thấy mình lỡ thì đừng nhắc, chỉ cần hỏi tuần này có gì bận không". Nhiều người thân muốn giúp nhưng không biết cách, nên câu nói rõ ràng thường được đón nhận dễ hơn bạn nghĩ.

Nếu cả nhà cùng theo dõi, hãy thống nhất không đặt bảng của các thành viên cạnh nhau để so, không bình luận số ngày của người khác trước mặt mọi người, và nhất là không đem bảng của các con ra so với nhau. Mỗi người đọc bảng của mình, chia sẻ nếu muốn.

Còn nếu việc có người nhìn thấy làm bạn ngại đánh dấu trung thực, chẳng hạn bạn bắt đầu đánh dấu cho có để bảng trông đầy, thì nên chuyển bảng vào chỗ riêng tư hơn. Dữ liệu chỉ có ích khi nó thật, và nó chỉ thật khi bạn không phải diễn cho ai xem.

Khi đọc số liệu làm bạn buồn nhiều ngày

Đôi khi việc nhìn bảng đánh dấu gây ra nhiều hơn một chút khó chịu: bạn buồn cả ngày sau buổi tổng kết, né không mở sổ, thấy mình vô dụng vì vài ô trống. Đó là tín hiệu nên dừng lại, không phải để cố gắng hơn mà để thay đổi cách theo dõi.

Bạn có thể ẩn đi các con số và chỉ giữ dấu tích, bỏ đếm chuỗi ngày, thưa buổi tổng kết từ hằng tuần xuống hằng tháng, hoặc tạm nghỉ theo dõi hẳn một thời gian. Thói quen vẫn có thể tiếp tục mà không cần ghi chép. Việc theo dõi là công cụ, và một công cụ làm bạn đau thì nên đặt xuống.

Nếu cảm giác buồn bã, mệt mỏi, mất hứng thú với mọi việc kéo dài nhiều tuần và không chỉ liên quan đến bảng thói quen, đó có thể là dấu hiệu sức khoẻ tinh thần cần được quan tâm. Hãy chia sẻ với người thân bạn tin tưởng và tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đây không phải là chuyện tự sửa được bằng một bảng đánh dấu tốt hơn.

Với người có xu hướng cầu toàn, việc theo dõi có thể trở thành một nguồn áp lực mới. Nếu bạn nhận ra mình đang sửa dữ liệu cho đẹp, sợ mở bảng, hay cảm thấy một ngày lỡ phá hỏng cả tuần, hãy cân nhắc giảm mức chi tiết của việc theo dõi xuống thấp nhất, hoặc theo dõi một thói quen duy nhất trong một thời gian.

Câu hỏi thường gặp

Không tự trách có phải là dễ dãi với bản thân không?

Không. Không tự trách nghĩa là đọc ô trống để tìm nguyên nhân và cách sửa, thay vì dừng ở lời trách. Bạn vẫn nhìn thẳng vào dữ liệu, vẫn điều chỉnh, chỉ là bằng giọng quan sát. Cách này thường dẫn tới thay đổi thật nhiều hơn là tự trách.

Nhìn bảng thấy toàn ô trống thì nên bắt đầu đọc từ đâu?

Bắt đầu từ những ngày đã làm, dù ít. Đếm chúng, xem điều gì giúp những ngày đó diễn ra. Sau đó mới nhìn ô trống và viết một dòng về hoàn cảnh. Cuối cùng chọn một việc nhỏ nhất cho kỳ tới.

Có nên xoá dữ liệu tháng tệ đi cho đỡ thấy không?

Không nên xoá, vì tháng tệ chứa thông tin quý về những gì làm thói quen gãy và cách bạn quay lại. Nếu nhìn thấy làm bạn khó chịu, có thể cất trang đó đi, ghi một dòng tóm tắt hoàn cảnh, và khi nào thoải mái hơn hãy đọc lại.

Thấy người khác khoe chuỗi ngày dài thì phải làm sao?

Nhớ rằng mỗi người đo theo định nghĩa riêng, hoàn cảnh riêng và chỉ khoe phần đẹp. Con số của họ không phải mốc cho bạn. Nếu những bài khoe làm bạn thấy kém, có thể tạm ẩn chúng và chỉ so với chính bạn ở những tháng trước.

Khi nào nên dừng hẳn việc đọc số liệu thói quen?

Khi việc đọc làm bạn buồn hoặc lo âu nhiều ngày, khiến bạn né cả thói quen. Lúc đó hãy tạm dừng ghi chép, giữ thói quen ở mức nhẹ nếu muốn. Nếu tâm trạng nặng nề kéo dài nhiều tuần, hãy tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Có cách nào để bảng đánh dấu bớt giống bảng điểm không?

Có vài cách: dùng màu trung tính thay vì đỏ cho ngày lỡ, ghi ngày nghỉ có kế hoạch bằng ký hiệu riêng, không đếm phần trăm mỗi tuần, và thêm cột ghi điều đã giúp. Những thay đổi nhỏ này làm bảng giống một cuốn nhật ký quan sát hơn là bảng chấm điểm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138