DeuDan.comĐều Đặn
Đọc lại dữ liệu sau 30, 90 ngày

Nhìn lại 90 ngày theo dõi thói quen: đọc xu hướng theo quý và quyết định giữ hay đổi

Ba tháng dữ liệu cho thấy xu hướng mà một tháng chưa thấy: gộp số liệu, đọc đường lên xuống, đặt cạnh lịch đời sống và chọn việc cho quý sau.

Middle-aged couple seen from behind on a wooden porch beside a river in Cần Thơ, three closed notebooks and a teapot on a low table, late afternoon light

Chín mươi ngày là khoảng đủ dài để thấy xu hướng của một thói quen: đang lên, đang xuống, đi ngang hay lên xuống theo mùa. Một tháng chỉ cho biết cách đặt việc có hợp không; ba tháng cho biết thói quen ấy sống thế nào qua những đợt bận, đợt nghỉ, đợt ốm và cả những tuần bình thường nhất.

Bài này hướng dẫn cách gộp ba tháng dữ liệu thành một trang, cách đọc hình dạng đường xu hướng, cách đặt dữ liệu cạnh những sự kiện trong đời sống, cách nhìn hai thói quen cạnh nhau mà không vội kết luận nguyên nhân, và ba câu hỏi để chọn việc cho quý tiếp theo. Số liệu minh hoạ đều là ví dụ giả định.

Ba tháng cho thấy điều mà một tháng chưa thấy

Dữ liệu một tháng có nhiều nhiễu. Một tuần ốm, một chuyến đi xa hay một đợt dồn việc có thể kéo tỉ lệ xuống rất thấp mà không nói gì về thói quen. Khi gộp ba tháng, những khoảng nhiễu đó vẫn còn nhưng không còn chiếm phần lớn bức tranh, và bạn bắt đầu nhìn ra đường đi chung.

Ba tháng cũng thường chứa ít nhất một lần thay đổi hoàn cảnh. Có thể là đổi mùa, từ nắng sang mưa; con vào năm học mới; công việc vào mùa cao điểm; hay một kỳ nghỉ lễ. Đọc dữ liệu qua những thay đổi đó cho biết thói quen nào bền với hoàn cảnh, thói quen nào chỉ sống được khi mọi thứ thuận lợi.

Điều thứ ba là các điều chỉnh. Nếu bạn đã tổng kết hằng tuần và đọc lại sau tháng đầu, trong ba tháng sẽ có vài lần bạn đổi giờ, đổi định nghĩa, thêm mức tối thiểu. Đọc 90 ngày là lúc đánh giá những thay đổi đó có tác dụng hay không: tỉ lệ sau khi đổi có khá hơn trước, hay vẫn như cũ.

Vì có đủ dữ liệu, buổi đọc lại 90 ngày cũng là lúc đưa ra những quyết định lớn hơn: thói quen nào đã thành nếp và có thể thôi theo dõi, thói quen nào cần đổi hẳn cách làm, thói quen nào nên nhường chỗ cho việc mới. Những quyết định này không nên đưa ra sau một tuần hay một tháng.

Gộp dữ liệu ba tháng thành một trang

Đọc chín mươi ô liền một lúc rất mệt và dễ sót. Gộp dữ liệu theo tuần trước khi đọc:

  1. Với mỗi thói quen, lấy số ngày làm được của từng tuần, ghi thành một hàng khoảng mười hai, mười ba con số. Nếu đã tổng kết tuần đều đặn, chỉ cần chép lại các con số "5/7", "4/7" đã có.
  2. Ghi bên dưới mỗi hàng những tuần có sự kiện đặc biệt: ốm, đi xa, nghỉ lễ, mùa thi, đợt cao điểm công việc. Viết tắt cũng được, miễn bạn hiểu.
  3. Đánh dấu tuần bạn thay đổi thiết kế của thói quen, ví dụ một mũi tên nhỏ kèm chữ "đổi giờ" hay "thêm tối thiểu".
  4. Tính tổng của từng tháng và của cả quý để có ba con số tháng và một con số quý.
  5. Nếu dùng bảng tính, vẽ một biểu đồ cột theo tuần cho mỗi thói quen. Nếu dùng sổ, chỉ cần nối các con số tuần bằng một đường bút chì là đủ thấy hình dạng.

Toàn bộ việc gộp thường mất hai mươi đến ba mươi phút. Đó là phần tẻ nhạt nhưng giúp buổi đọc sau đó nhanh và rõ hơn rất nhiều.

Đọc hình dạng đường xu hướng theo tuần

Khi đã có hàng số theo tuần, nhìn hình dạng chung của nó. Bảng dưới gợi ý cách hiểu từng kiểu đường hay gặp và câu nên tự hỏi.

Kiểu đườngTrông thế nàoThường có nghĩaCâu nên hỏi
Đi lênSố ngày mỗi tuần tăng dần qua ba thángThiết kế đang hợp dần, các điều chỉnh có tác dụngĐã đến lúc nâng nhẹ mức hay giữ nguyên?
Đi ngang ổn địnhQuanh một mức gần như không đổiThói quen đã có chỗ trong ngàyCó cần theo dõi tiếp hay thôi được?
Đi xuống từ từMỗi tháng thấp hơn tháng trước một chútHứng ban đầu qua đi, thiết kế chưa đủ nhẹ hoặc nhu cầu đã đổiThói quen này còn cần thiết không, mức có quá cao không?
Răng cưaTuần cao tuần thấp xen nhauPhụ thuộc mạnh vào lịch sống theo tuầnTuần thấp có điểm chung gì?
Hụt một đoạn rồi lên lạiMột hai tuần gần như trống giữa quýMột sự kiện cụ thể cắt ngangMất bao lâu để quay lại và điều gì giúp quay lại?

Kiểu cuối cùng thường bị đọc nhầm thành dấu hiệu xấu. Thật ra một thói quen hụt hai tuần rồi quay lại được là thói quen khá bền. Thông tin đáng giữ ở đây là cách bạn đã quay lại, để dùng cho lần hụt sau.

Bảng này mô tả hình dạng dữ liệu của chính bạn qua thời gian, không phải thang đo để so với người khác.

Đặt dữ liệu cạnh lịch đời sống thay vì đọc riêng

Con số tách khỏi hoàn cảnh rất dễ đánh lừa. Một quý có Tết, có đợt cả nhà lần lượt ốm, có tháng công ty quyết toán thì tỉ lệ thấp hơn là chuyện bình thường. Ngược lại, một quý không có biến động mà vẫn tụt dần thì đáng xem kỹ hơn.

Cách làm đơn giản là đặt hàng số theo tuần ngay dưới một dòng ghi sự kiện. Khi nhìn thấy tuần mười có số thấp và bên dưới ghi "về quê đám cưới", bạn không cần phân tích thêm. Khi tuần sáu và tuần bảy thấp mà không có ghi chú nào, đó là chỗ cần hỏi tiếp: lúc ấy có gì thay đổi mà bạn không để ý?

Lịch đời sống còn giúp nhận ra chu kỳ. Nếu bạn sống ở nơi có mùa mưa rõ rệt, như các tỉnh Nam Bộ hay Tây Nguyên, thói quen đi bộ ngoài trời có thể tụt đều vào mùa mưa năm nào cũng vậy. Biết trước điều đó, bạn chuẩn bị một phương án trong nhà từ đầu mùa thay vì để dữ liệu rơi rồi mới tìm cách. Người làm nghề theo mùa vụ, như buôn bán dịp Tết hay làm du lịch mùa hè, cũng sẽ thấy đường xu hướng của mình lên xuống theo mùa vụ.

Sau khi đặt cạnh lịch, hãy chia các khoảng thấp thành hai nhóm: do hoàn cảnh có lý do rõ ràng và chưa rõ lý do. Chỉ nhóm thứ hai mới cần đổi thiết kế. Nhóm thứ nhất chỉ cần một kế hoạch dự phòng cho lần sau gặp hoàn cảnh tương tự.

Đọc hai thói quen cạnh nhau, không vội kết luận nguyên nhân

Khi có ba tháng dữ liệu của nhiều thói quen, bạn có thể đặt hai hàng cạnh nhau để xem chúng có đi cùng nhau không. Ví dụ giả định: những tuần đi ngủ trước mười một giờ nhiều ngày cũng là những tuần đi bộ buổi sáng đều hơn. Hay những tuần lướt điện thoại buổi tối ít cũng là tuần đọc sách nhiều hơn.

Nhận xét kiểu này hữu ích để gợi ý cách sắp xếp, nhưng cần đọc cẩn thận. Hai thói quen đi cùng nhau chưa chắc cái này gây ra cái kia. Có thể cả hai cùng phụ thuộc vào một yếu tố thứ ba, chẳng hạn tuần đó công việc nhẹ nên mọi thứ đều dễ hơn. Có thể chiều ảnh hưởng ngược lại với điều bạn nghĩ. Với chỉ mười hai, mười ba tuần dữ liệu của một người, bạn không có cách nào chắc chắn.

Cách dùng an toàn là coi mối liên hệ như một giả thuyết để thử, không phải kết luận. Nếu nghi ngờ ngủ sớm giúp đi bộ sáng đều hơn, hãy thử ưu tiên giờ ngủ trong vài tuần tới và xem dữ liệu đi bộ có thay đổi không. Nếu có, giữ cách sắp xếp đó; nếu không, bỏ giả thuyết mà không tiếc.

Một lưu ý về sức khoẻ: nếu bạn theo dõi giấc ngủ, lượng nước hay vận động, các con số chỉ nên so với chính bạn ở những thời điểm khác. Khuyến nghị chung về số giờ ngủ hay lượng nước là mức phổ thông, mỗi người khác nhau. Nếu dữ liệu cho thấy mất ngủ kéo dài hoặc có thay đổi bất thường về sức khoẻ, việc cần làm là gặp bác sĩ, không phải tự điều chỉnh bằng bảng đánh dấu.

Ba câu hỏi trước khi bước sang quý mới

Thói quen nào đã đủ vững để thôi theo dõi? Thói quen đi ngang ổn định ở mức cao suốt cả quý, qua cả những tuần bận, và bạn làm mà gần như không cần nhắc, là ứng viên để rút khỏi danh sách. Việc rút ra giải phóng sự chú ý cho những thói quen còn cần đánh dấu.

Thói quen nào cần đổi cách làm, không chỉ chỉnh nhẹ? Thói quen đi xuống từ từ suốt ba tháng dù đã chỉnh vài lần có thể cần thay đổi lớn hơn: đổi hẳn giờ trong ngày, đổi hình thức (đọc sách giấy sang nghe sách nói, chạy bộ sang đạp xe), hoặc hỏi lại xem bạn có còn muốn nó không.

Có chỗ cho thói quen mới không? Chỉ thêm khi danh sách hiện tại đã ổn và bạn thấy còn dư sức. Nếu thêm, chỉ thêm một, và đặt mức tối thiểu thật nhỏ ngay từ đầu. Quý mới bắt đầu bằng một danh sách gọn hơn quý cũ cũng là một kết quả tốt.

Cất dữ liệu ba tháng cho gọn và giữ quyền riêng tư

Sau buổi đọc, hãy giữ lại trang gộp ba tháng và trang ghi quyết định; phần dữ liệu từng ngày có thể cất đi. Với sổ giấy, kẹp một mẩu giấy đánh dấu trang tổng kết quý để lần sau tìm nhanh. Với bảng tính, tách mỗi quý thành một trang tính riêng, đặt tên theo quý và năm, và giữ trang tổng hợp các quý ở đầu tệp.

Sau một năm, bốn trang tổng kết quý đặt cạnh nhau cho bạn bức tranh rất rõ về mùa nào dễ, mùa nào khó, thói quen nào đã theo bạn cả năm. Đó là thứ dữ liệu một ngày đánh dấu không bao giờ cho được.

Dữ liệu thói quen nghe vô hại nhưng gom lại thì nói khá nhiều về một người: giờ ngủ, giờ ra khỏi nhà, tình trạng sức khoẻ, chuyện chi tiêu, chuyện gia đình. Nếu dùng ứng dụng điện thoại hay bảng tính lưu trên mạng, kiểm lại ai có quyền xem tệp, tắt chế độ chia sẻ công khai, và cân nhắc xoá hoặc tải về máy những dữ liệu cũ không cần nữa. Nếu muốn nhờ người thân xem cùng, chỉ đưa trang tổng kết, không cần đưa toàn bộ ghi chú từng ngày.

Câu hỏi thường gặp

Chưa đủ 90 ngày liên tục thì có đọc lại theo quý được không?

Được. Nếu giữa chừng bạn nghỉ theo dõi vài tuần, cứ gộp những tuần có dữ liệu và đánh dấu khoảng nghỉ. Khoảng nghỉ đó cũng là một thông tin: nó xảy ra khi nào, vì sao, và bạn quay lại bằng cách nào.

Đường xu hướng đi xuống có nghĩa là nên bỏ thói quen đó?

Chưa chắc. Trước tiên hãy đặt dữ liệu cạnh lịch đời sống để xem có hoàn cảnh nào giải thích được không. Nếu không có, thử đổi cách làm hoặc hạ mức trong một tháng. Chỉ khi đã thử mà vẫn xuống và bạn không còn thấy cần, mới nên tạm cất.

Có cần vẽ biểu đồ khi đọc lại 90 ngày không?

Không bắt buộc. Một hàng mười ba con số theo tuần đã đủ để thấy hình dạng chung. Biểu đồ giúp nhìn nhanh hơn nếu bạn dùng bảng tính, nhưng nối các con số bằng bút chì trên giấy cũng cho cùng thông tin.

Hai thói quen hay đi cùng nhau thì có nên gộp làm một không?

Có thể gộp nếu chúng thực sự diễn ra cùng lúc, như đi bộ và nghe sách nói. Nếu chúng chỉ tình cờ cùng lên cùng xuống, nên giữ riêng để còn theo dõi được từng thói quen khi hoàn cảnh thay đổi.

Đọc lại 90 ngày có nên làm cùng người thân không?

Có thể, nhất là khi cả nhà cùng theo dõi vài thói quen chung. Mỗi người đọc dữ liệu của mình, chia sẻ điều mình nhận ra nếu muốn, và không so số ngày của người này với người kia. Phần ghi chú riêng tư thì mỗi người tự giữ.

Dữ liệu giấc ngủ của quý cho thấy ngủ rất ít thì nên làm gì?

Bảng đánh dấu chỉ giúp bạn nhận ra điều đó, không giúp chẩn đoán. Nếu tình trạng ngủ ít kéo dài nhiều tuần, kèm mệt mỏi ban ngày, hãy đi khám để bác sĩ đánh giá. Khuyến nghị chung về số giờ ngủ chỉ là mức tham khảo, mỗi người khác nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138