DeuDan.comĐều Đặn
Theo dõi thói quen là gì và vì sao hiệu quả

Đánh dấu hành động hay kết quả: chọn đúng việc để đặt vào ô tích mỗi ngày

Ô đánh dấu nên hỏi việc bạn tự làm được hôm nay, không hỏi kết quả nằm ngoài tầm tay. Cách đổi kết quả mong muốn thành hành động, kèm bảng mẫu và các bẫy.

Hands of a man in Hai Phong placing a pair of walking shoes by the door at night, small notebook with blank pages and pen on a low shelf nearby, warm lamp light

Ô đánh dấu tốt nhất hỏi về việc bạn tự làm được trong hôm nay, chứ không hỏi về kết quả phụ thuộc vào nhiều thứ ngoài tầm tay. "Ngủ ngon" là kết quả; "lên giường trước mười một giờ" là hành động. "Tiết kiệm được nhiều" là kết quả; "hôm nay không mua món gì ngoài danh sách" là hành động. Cả hai đều đáng quan tâm, nhưng chỉ loại sau mới trả lời được bằng có hoặc không vào mỗi tối.

Bài này giải thích vì sao bảng theo dõi thói quen nên chứa hành động, đưa ra bảng đổi những kết quả hay gặp thành hành động cụ thể, chỉ ra vài trường hợp ghi kết quả vẫn có ích, và cảnh báo kiểu hành động "rỗng" khiến bảng đầy dấu mà không có gì thay đổi.

Hai loại thứ có thể đặt vào một ô

Thứ bạn ghi vào bảng theo dõi rơi vào một trong hai nhóm. Nhóm thứ nhất là hành động: việc bạn làm bằng tay chân, thời gian, quyết định của mình, như đi bộ, đọc, nấu bữa tối ở nhà, tắt điện thoại lúc mười giờ. Nhóm thứ hai là kết quả: điều xảy ra sau khi hành động lặp lại đủ lâu, cộng thêm hoàn cảnh, may rủi và cơ thể, như ngủ sâu hơn, đọc xong cuốn sách, tiền để dành tăng lên, cảm thấy khoẻ hơn.

Ranh giới đôi khi mờ. "Ngủ đủ bảy tiếng" nghe như hành động nhưng thật ra một nửa là kết quả: bạn quyết được giờ lên giường, không quyết được lúc chìm vào giấc ngủ hay việc con thức dậy lúc ba giờ sáng. Cách thử nhanh là tự hỏi: nếu mình muốn hết lòng, mình có chắc làm được việc này trong hôm nay không. Câu trả lời là có thì đó là hành động. Câu trả lời là "còn tuỳ" thì đó có phần là kết quả.

Theo dõi kết quả không sai, nhưng nó hợp với nhịp xem lại tuần hay tháng hơn là với ô đánh dấu mỗi ngày. Bài khác trên trang bàn về việc đọc lại số liệu theo tháng; ở đây ta chỉ chọn thứ để tay chạm vào mỗi tối.

Vì sao ô hằng ngày nên chứa hành động

Bạn kiểm soát được nó. Một ô chỉ có ích khi việc đánh dấu hay để trống phản ánh điều bạn đã làm. Khi ô chứa kết quả, những ngày bạn làm đúng hết mà kết quả chưa tới sẽ để lại ô trống oan, và ô trống oan lặp lại vài lần là đủ để bạn bỏ bảng.

Câu trả lời có ngay trong ngày. Hành động xong là biết xong. Kết quả thường đến chậm hoặc mơ hồ: hôm nay có khoẻ hơn hôm qua không, khó ai nói chắc. Ô đánh dấu cần câu trả lời rõ, nếu không bạn sẽ do dự mỗi tối rồi bỏ qua.

Bớt bị nhiễu bởi chuyện ngoài tầm tay. Một tuần trời nóng, một đợt cảm, một tháng nhiều đám cưới làm kết quả trồi sụt. Hành động thì vẫn làm được ở mức nhỏ. Ô hành động giữ bảng ổn định qua những biến động như vậy.

Không khuyến khích đi tắt. Khi ô đòi kết quả, người ta dễ tìm cách làm con số đẹp mà không làm việc thật, ví dụ nhịn ăn trước hôm cân. Ô hành động khó đi tắt hơn: hoặc bạn đã đi bộ, hoặc chưa.

Kết quả vẫn được nhìn, chỉ ở chỗ khác. Chọn hành động cho ô không có nghĩa là bỏ quên kết quả. Bạn vẫn xem kết quả ở nhịp chậm, và chính lúc đó bạn biết hành động mình chọn có đúng hay không.

Đổi kết quả mong muốn thành hành động đánh dấu được

Bảng dưới gợi ý cách dịch một số mong muốn hay gặp thành hành động vừa với một ô. Đây là ví dụ giả định để bạn sửa theo hoàn cảnh, không phải chỉ tiêu cho ai.

Kết quả mong muốnHành động có thể đánh dấuGhi chú
Ngủ đủ giấc hơnTắt màn hình và lên giường trước giờ đã địnhMất ngủ kéo dài nên đi khám, không chỉ sửa bảng
Bớt chi tiêu vặtHôm nay không mua món nào ngoài danh sáchChỉ là thói quen, không phải lời khuyên tài chính
Đọc được nhiều sách hơnĐọc mười trang hoặc mười lăm phútChọn trang hay phút tuỳ loại sách
Ít mỏi lưng khi ngồi lâuĐứng dậy vươn vai sau mỗi buổi họp hoặc mỗi giờĐau kéo dài thì gặp bác sĩ
Nhà gọn gàng hơnDọn mười phút trước khi đi ngủKhông cần dọn hết, chỉ cần đủ mười phút
Nói ngoại ngữ trôi hơnNói to một đoạn ngắn về việc trong ngàyGhi âm lại nếu muốn nghe tiến bộ
Con tự giác hơnCon tự xếp cặp sách tối nayDùng hình dán, không chấm điểm, không so các con

Để ý cột giữa: mỗi dòng đều bắt đầu bằng một động từ và có một mốc rõ ràng để biết đã xong. Đó là dấu hiệu của một ô tốt. Nếu hành động bạn viết ra không bắt đầu được bằng một động từ cụ thể, rất có thể nó vẫn là kết quả đang đội lốt.

Khi nào ghi thêm kết quả vẫn có ích

Có những trường hợp đặt một con số kết quả cạnh ô hành động giúp bạn hiểu mình hơn, miễn là nó không thay chỗ ô hành động:

  • Kết quả xảy ra ngay và rõ. Ví dụ số trang đọc được trong mười lăm phút. Con số này cho bạn biết loại sách nào hợp giờ nào, nhưng ô vẫn được đánh dấu theo việc đã ngồi đọc.
  • Kết quả cần để điều chỉnh hành động. Người theo dõi giờ đi ngủ có thể ghi thêm giờ thức dậy để biết giờ đi ngủ nào hợp mình. Ghi bằng vài chữ, không biến thành bảng chấm giấc ngủ.
  • Kết quả theo nhịp tuần. Cuối tuần ghi một dòng: tiền để dành trong ống, số cuốn sách đang đọc dở. Nhịp tuần đủ chậm để không bị nhiễu bởi một ngày lệch.
  • Chỉ số sức khoẻ do người có chuyên môn dặn. Nếu bác sĩ dặn đo huyết áp hay đường huyết theo lịch, hãy theo đúng lịch đó. Bảng thói quen có thể nhắc bạn đã đo chưa, còn đọc số thì để người có chuyên môn.

Điểm chung của bốn trường hợp: kết quả đứng bên cạnh hành động như thông tin phụ, không quyết định ô được đánh dấu hay để trống. Khi kết quả bắt đầu quyết định bạn thấy vui hay buồn mỗi tối, đó là lúc tách nó ra khỏi bảng hằng ngày.

Cẩn thận với hành động rỗng

Chọn hành động thay kết quả có một bẫy ngược: hành động quá dễ đến mức không còn nghĩa. "Mở sách ra" là hành động, đánh dấu được, nhưng mở rồi đóng lại ngay thì bảng đầy dấu mà chẳng đọc chữ nào. "Mặc đồ tập" là bước khởi đầu hay, nhưng nếu ô chỉ dừng ở đó thì sau một tháng bạn có ba mươi dấu và gần như không buổi tập nào.

Có hai cách gỡ. Cách thứ nhất là kèm một ngưỡng nhỏ nhưng thật: "mở sách và đọc hết ít nhất một trang", "mặc đồ tập và ra khỏi cửa". Ngưỡng này vẫn dễ đạt trong ngày bận, nhưng đòi bạn chạm vào phần cốt lõi của việc. Cách thứ hai là dùng hai mức đánh dấu cho ngày đủ và ngày tối thiểu, có bài riêng trong danh mục này.

Một dấu hiệu cho thấy ô đã thành rỗng: bạn đánh dấu mà không nhớ nổi mình đã làm gì trong việc đó hôm nay. Khi gặp dấu hiệu ấy, đừng tự trách. Viết lại ô cho cụ thể hơn một chút là đủ. Việc tự sửa ô là chuyện bình thường; bảng theo dõi là bản nháp sống, không phải hợp đồng.

Một tháng đổi ô từ kết quả sang hành động (ví dụ giả định)

Ví dụ giả định: anh Quân, kỹ thuật viên ở Hải Phòng, bắt đầu bảng theo dõi với một ô duy nhất: "ngủ đủ bảy tiếng". Hai tuần đầu, ô này trống hơn một nửa số ngày. Anh không hiểu vì sao: có hôm lên giường sớm mà vẫn trằn trọc, có hôm con nhỏ thức giữa đêm. Bảng không cho anh biết phải sửa gì, chỉ cho anh thấy mình "trượt" liên tục, và anh bắt đầu ngại mở sổ.

Sang tuần thứ ba, anh viết lại ô thành "tắt điện thoại và để ngoài phòng ngủ lúc mười giờ rưỡi". Đây là việc anh tự quyết được hoàn toàn. Tuần đó ô được đánh dấu năm trên bảy ngày; hai ngày trống đều rơi vào hôm tăng ca. Lần đầu tiên bảng cho anh một thông tin dùng được: vấn đề không nằm ở giấc ngủ chung chung mà nằm ở thói quen cầm điện thoại lên giường, và ở lịch tăng ca.

Cuối tháng, anh ghi thêm một dòng ở nhịp tuần: số buổi sáng thấy tỉnh táo. Con số này là kết quả, đứng ngoài ô hằng ngày, chỉ để anh biết hành động mình chọn có đi đúng hướng không. Nếu tình trạng khó ngủ kéo dài nhiều tuần dù đã đổi thói quen, đó là lúc anh nên đi khám thay vì tiếp tục chỉnh bảng.

Viết lại các ô của bạn trong năm phút

Nếu bạn đã có bảng theo dõi, dưới đây là cách rà nhanh để chắc rằng mỗi ô đang hỏi đúng loại câu:

  1. Đọc to tên từng ô. Ô nào không bắt đầu bằng một động từ cụ thể, đánh dấu hỏi bên cạnh.
  2. Với mỗi ô có dấu hỏi, hỏi: nếu hết lòng, mình có chắc làm được việc này hôm nay không. Nếu "còn tuỳ", đó là kết quả.
  3. Viết kết quả đó lên đầu trang như lời nhắc vì sao bạn theo dõi, rồi tìm một hành động mỗi ngày đẩy nó đi.
  4. Kiểm tra hành động mới có ngưỡng thật không: làm xong thì đã chạm vào phần cốt lõi của việc chưa.
  5. Dùng bản mới trong hai tuần trước khi đánh giá. Đừng sửa lại mỗi ngày, vì sửa liên tục làm bạn không đọc được nhịp.

Sau hai tuần, nếu ô mới được đánh dấu đều mà bạn vẫn thấy không nhích về phía kết quả mong muốn, đó là thông tin đáng giá: hành động bạn chọn có thể chưa phải hành động quyết định. Đổi hành động, giữ nguyên tinh thần chỉ đánh dấu điều nằm trong tay mình.

Câu hỏi thường gặp

Theo dõi cân nặng mỗi ngày có phải là theo dõi thói quen không?

Không hẳn. Cân nặng là kết quả, dao động theo nước, bữa ăn và nhiều yếu tố khác. Bảng thói quen nên ghi việc bạn làm như đi bộ hay ăn tối sớm. Đo cân nặng bao lâu một lần nên theo khuyến nghị của nhân viên y tế, và nếu việc cân khiến bạn lo âu thì nên giảm.

Có nên đánh dấu số bước chân mỗi ngày không?

Có thể ghi như thông tin phụ, nhưng ô chính nên là hành động như "đi bộ sau bữa tối". Số bước phụ thuộc thiết bị và cách đeo, lại dễ khiến bạn đi lòng vòng cho đủ số. Nếu thấy mình bứt rứt vì thiếu vài trăm bước, đó là dấu hiệu nên bỏ con số.

Làm sao biết hành động mình chọn có thật sự dẫn tới kết quả?

Theo dõi đều vài tuần rồi nhìn kết quả ở nhịp chậm. Nếu làm đều mà kết quả không nhích, hãy đổi hoặc thêm hành động khác. Đây là thử và chỉnh dần, không có công thức chung cho mọi người.

Hành động quá nhỏ có phí công không?

Không phí nếu nó chạm vào phần cốt lõi của việc. Đọc một trang vẫn là đọc. Chỉ những hành động dừng ở bước chuẩn bị, như mở sách rồi đóng lại, mới dễ thành rỗng. Kèm một ngưỡng nhỏ nhưng thật là đủ để tránh điều này.

Ô hành động có cần kèm thời lượng không?

Tuỳ việc. Với đọc sách hay học, thời lượng ngắn như mười lăm phút giúp ô rõ ràng. Với việc có điểm kết thúc tự nhiên như dọn bàn hay nấu bữa tối, không cần thời lượng. Quan trọng là cuối ngày bạn trả lời được ngay có hay không.

Kết quả tốt lên rồi thì có bỏ ô hành động được không?

Có thể, nếu hành động đã thành nếp và bạn không còn cần nhắc. Cách an toàn là giảm dần nhịp đánh dấu thay vì bỏ hẳn ngay, rồi kiểm lại mỗi tháng xem nếp còn giữ không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138