DeuDan.comĐều Đặn
Theo dõi thói quen là gì và vì sao hiệu quả

Thế nào thì được tính là đã làm: viết tiêu chí rõ cho từng thói quen

Ô đánh dấu mơ hồ khiến bạn mặc cả với chính mình mỗi tối. Năm thành phần của một tiêu chí rõ, cách xử lý ca khó và khi nào nên sửa tiêu chí mà không gian lận.

Young woman in Thai Nguyen seen from behind at a desk near a window with tea hills outside, writing a short line in a notebook with blank pages, early morning mist

Một thói quen chỉ theo dõi được khi bạn đã viết sẵn thế nào thì tính là đã làm. "Tập thể dục" là ý định; "tập ít nhất mười lăm phút, bất kỳ bài nào làm tim đập nhanh hơn, trước mười giờ tối" là tiêu chí. Thiếu tiêu chí, mỗi tối bạn phải tự xử một vụ nhỏ: năm phút vươn vai có tính không, đi bộ ra chợ có tính không, hôm qua tập bù có tính cho hôm nay không. Những vụ xử như vậy tốn sức và thường kết thúc theo hướng dễ dãi.

Bài này chỉ ra năm thành phần của một tiêu chí rõ, vì sao nên viết tiêu chí lúc tỉnh táo chứ không phải lúc cầm bút đánh dấu, đưa bảng đổi ô mơ hồ thành tiêu chí, gỡ những ca khó hay gặp và hướng dẫn sửa tiêu chí sao cho trung thực.

Vì sao ô mơ hồ làm bạn mặc cả với chính mình

Khi tiêu chí không rõ, quyết định đánh dấu hay không được đưa ra vào cuối ngày, lúc bạn mệt nhất và muốn được ghi nhận nhất. Đó là thời điểm tệ nhất để xét xử. Phần lớn mọi người sẽ nghiêng về phía cho mình qua: hôm nay bận quá, đọc hai trang cũng là đọc. Vài tuần sau, bảng đầy dấu nhưng nếu nhìn kỹ thì một nửa số dấu là những ngày gần như không làm gì.

Điều ngược lại cũng xảy ra với người khắt khe. Họ đọc bốn mươi phút nhưng vì không đọc vào giờ quen thuộc nên thấy không đúng, để ô trống. Bảng của họ trông thưa thớt hơn sự thật và trở thành nguồn tự trách. Cả hai kiểu đều làm hỏng điều quý nhất của bảng theo dõi: phản ánh đúng việc đã xảy ra.

Tiêu chí rõ giải quyết cả hai. Nó được viết một lần, lúc đầu óc bình thản, rồi áp dụng máy móc mỗi tối. Bạn không còn phải phán xét mình, chỉ cần đối chiếu: việc hôm nay có khớp với dòng đã viết không. Sự máy móc này nghe khô khan, nhưng chính nó làm việc đánh dấu nhẹ đi và đáng tin hơn.

Năm thành phần của một tiêu chí rõ

Hành động cụ thể. Bắt đầu bằng một động từ nhìn thấy được: đọc, đi bộ, nấu, gọi, viết, dọn. Tránh những từ chỉ trạng thái như "khoẻ", "chăm", "tích cực". Nếu người khác nhìn vào không biết bạn làm gì thì tiêu chí chưa đủ cụ thể.

Ngưỡng tối thiểu. Một con số nhỏ cho biết đủ là bao nhiêu: mười trang, mười lăm phút, hai cốc nước trước bữa trưa, một cuộc gọi. Ngưỡng nên vừa sức trong một ngày bình thường, không phải ngày tốt nhất của bạn.

Khung thời gian. Việc phải xong trước khi nào để được tính cho ngày hôm đó: trước khi ngủ, trước mười giờ tối, trong giờ làm. Không có khung thời gian, bạn dễ kéo việc của hôm nay sang sáng mai rồi đánh dấu cho cả hai.

Điều kiện nếu cần. Một số việc cần nói rõ nơi chốn hoặc cách thức: "đi bộ ngoài trời hoặc trên máy trong nhà đều được", "đọc sách giấy hoặc sách điện tử, không tính đọc tin trên mạng". Viết ra để khỏi phân vân lúc thực hiện.

Điều gì không tính. Đôi khi nói rõ cái không được tính còn hữu ích hơn. "Không tính đi bộ trong lúc làm việc nhà", "không tính nghe sách nói khi đang làm việc khác". Một dòng loại trừ chặn trước phần lớn cuộc mặc cả.

Viết tiêu chí lúc tỉnh táo, ghi ngay đầu trang

Thời điểm tốt để viết tiêu chí là lúc bạn lập bảng, thường vào cuối tuần, khi chưa phải đối mặt với ô trống nào. Viết chậm, hình dung một ngày bận và một ngày rảnh, rồi hỏi: ngày bận nhất trong tháng, mình có làm được ngưỡng này không. Nếu không, hạ ngưỡng xuống hoặc dùng thêm một mức tối thiểu riêng, có bài khác trong danh mục bàn kỹ.

Sau khi viết, chép tiêu chí ngay bên cạnh tên thói quen ở đầu hàng, bằng chữ nhỏ. Mỗi tối, mắt bạn lướt qua tiêu chí trước khi đặt bút. Việc này mất một giây nhưng nhắc lại đúng điều bạn đã cam kết lúc tỉnh táo, thay vì điều bạn muốn tin lúc mệt.

Nếu bạn dùng bảng tính hay ứng dụng điện thoại, phần lớn công cụ đều có chỗ ghi mô tả cho từng thói quen. Đặt tiêu chí vào đó. Nếu công cụ không có, đặt tiêu chí ngay trong tên: "Đọc 10 trang trước ngủ" dài hơn "Đọc sách" nhưng không cần giải thích gì thêm. Thói quen nào có tiêu chí dài quá một dòng thì có lẽ đang gộp hai việc, nên tách ra hoặc đơn giản hoá.

Đổi ô mơ hồ thành tiêu chí rõ

Bảng dưới là ví dụ giả định về cách viết lại một số ô hay gặp. Ngưỡng trong bảng chỉ để minh hoạ cách viết, bạn chọn con số hợp sức và hoàn cảnh của mình.

Ô mơ hồTiêu chí rõKhông tính
Tập thể dụcVận động liên tục ít nhất mười lăm phút, bất kỳ bài nào, trước mười giờ tốiĐi lại trong lúc làm việc nhà
Đọc sáchĐọc ít nhất mười trang sách giấy hoặc sách điện tử trong ngàyĐọc tin tức, bài trên mạng xã hội
Học tiếng AnhÔn mười từ và nói to năm câu dùng các từ đóXem phim có phụ đề tiếng Việt
Ăn uống lành mạnhCó ít nhất một đĩa rau trong bữa trưa hoặc bữa tốiRau trang trí trên đĩa
Ngủ sớmTắt đèn trước mười một giờNằm trên giường nhưng vẫn dùng điện thoại
Tiết kiệmBỏ một khoản cố định vào ống hoặc tài khoản riêngChỉ ghi ý định, chưa chuyển
Quan tâm bố mẹGọi điện hoặc nhắn hỏi thăm ít nhất một lần trong tuầnBấm thích ảnh trên mạng xã hội

Cột cuối là cột hay bị bỏ qua nhất nhưng thường hữu ích nhất. Mỗi dòng "không tính" là kết quả của một lần bạn từng mặc cả với chính mình; viết ra một lần để khỏi phải mặc cả lại. Với ô ăn uống, tiêu chí chỉ nên nhắm vào thói quen phổ thông như thêm rau; người đang có chế độ ăn theo chỉ định thì theo lời dặn của bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng.

Gỡ những ca khó hay gặp

Dù tiêu chí viết kỹ đến đâu, vẫn sẽ có những ngày rơi vào vùng xám. Dưới đây là cách xử lý một số ca hay gặp, bạn có thể chép vào trang đầu sổ như luật riêng:

  • Làm được một nửa ngưỡng. Nếu bạn có mức tối thiểu riêng thì đối chiếu với mức đó. Nếu không, để trống và ghi một chữ "nửa" bên cạnh. Ô trống có ghi chú vẫn trung thực hơn ô đánh dấu châm chước.
  • Làm vào sáng hôm sau. Việc đó được tính cho hôm sau, không tính bù cho hôm trước. Luật này giữ cho mỗi ô phản ánh đúng một ngày.
  • Làm theo cách khác. Bơi thay cho đi bộ, nghe sách nói thay đọc sách giấy. Nếu tiêu chí đã cho phép thì tính; nếu chưa, quyết một lần rồi ghi thêm vào tiêu chí để lần sau khỏi nghĩ.
  • Ngày ốm hoặc có việc gia đình đột xuất. Không tính là đã làm và cũng không coi là lỗi. Đánh một ký hiệu riêng cho ngày nghỉ có lý do, danh mục về chuỗi ngày và ngày lỡ có bàn kỹ.
  • Làm vượt xa ngưỡng. Vẫn chỉ một dấu. Muốn ghi lại thì thêm vài chữ, nhưng không cộng dồn sang hôm sau.

Những luật này không đúng cho mọi người; điều quan trọng là bạn có một luật và giữ nó. Hai người khác nhau có thể xử ca "làm sáng hôm sau" theo hai cách, miễn mỗi người xử nhất quán.

Sửa tiêu chí khi cần mà không gian lận

Tiêu chí không phải khắc trên đá. Lịch sống đổi, sức khoẻ đổi, và một ngưỡng hợp lý tháng trước có thể quá nặng tháng này. Sửa tiêu chí là bình thường, nhưng nên sửa theo cách giữ được sự trung thực của bảng:

  1. Chỉ sửa vào lúc xem lại cuối tuần hoặc cuối tháng, không sửa giữa chừng lúc đang cầm bút trước một ô khó.
  2. Viết lý do sửa trong một dòng: "chuyển ca làm, không còn buổi tối trống", "chân đang đau, hạ từ chạy xuống đi bộ".
  3. Ghi ngày bắt đầu áp dụng tiêu chí mới ngay trên bảng, ví dụ một vạch kẻ dọc kèm ngày.
  4. Không sửa ngược quá khứ. Những ô cũ được đánh giá theo tiêu chí cũ; đừng quay lại thêm dấu cho những ngày trước đây vì tiêu chí mới dễ hơn.
  5. Sau hai tuần với tiêu chí mới, nhìn lại xem nó có vừa không rồi mới quyết sửa tiếp.

Vạch kẻ dọc có ngày ghi chú còn có ích về sau: khi đọc lại dữ liệu ba tháng, bạn biết chỗ nào tỷ lệ thay đổi vì bạn làm khác đi, chỗ nào vì luật chơi đã đổi. Nếu bạn phải sửa tiêu chí quá thường xuyên, như mỗi tuần một lần, có lẽ thói quen này chưa hợp với giai đoạn hiện tại.

Một tháng ôn tiếng Anh với tiêu chí rõ (ví dụ giả định)

Ví dụ giả định: Linh, sinh viên năm hai ở Thái Nguyên, kẻ một hàng "học tiếng Anh" và đánh dấu mỗi tối. Sau ba tuần, hàng gần như kín dấu, nhưng khi tự kiểm lại thì Linh nhận ra mình nhớ được rất ít từ mới. Lật lại từng ngày, nhiều dấu tích đến từ những hôm chỉ xem một đoạn phim có phụ đề hay lướt qua vài bài đăng tiếng Anh trên mạng.

Linh viết lại tiêu chí: "ôn mười từ trong sổ từ vựng và nói to năm câu dùng chúng, trước khi tắt đèn; không tính xem phim, đọc bài trên mạng". Mức tối thiểu cho ngày thi giữa kỳ là ôn ba từ. Linh kẻ một vạch dọc trên bảng, ghi ngày áp dụng.

Tháng tiếp theo, hàng ô thưa hơn rõ rệt: mười chín ngày đủ, sáu ngày tối thiểu, năm ngày trống. Nhìn qua thì như đi lùi, nhưng thật ra đây là lần đầu bảng nói đúng sự thật. Cuối tháng Linh nhớ được nhiều từ hơn hẳn tháng trước, dù số dấu ít hơn. Bài học không nằm ở con số mà ở chỗ: một bảng đầy dấu với tiêu chí mơ hồ cho cảm giác yên tâm giả, còn một bảng thưa hơn với tiêu chí rõ cho thông tin thật để làm tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Có cần viết tiêu chí cho thói quen đơn giản như uống nước không?

Có, nhưng chỉ cần một dòng ngắn, ví dụ "uống hết một bình trước giờ tan làm". Lượng nước là khuyến nghị chung và khác nhau theo người; ai có bệnh tim, bệnh thận hay đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi đặt ngưỡng.

Ngưỡng tối thiểu nên đặt cao hay thấp?

Nên đặt ở mức bạn làm được vào một ngày bận bình thường, không phải ngày tốt nhất. Ngưỡng quá cao để lại nhiều ô trống và gây nản; ngưỡng quá thấp thì ô dễ thành rỗng. Nếu phân vân, đặt thấp rồi nâng dần sau vài tuần.

Làm xong lúc nửa đêm thì tính cho ngày nào?

Tuỳ luật bạn đặt. Nhiều người lấy giờ đi ngủ làm ranh giới ngày thay vì nửa đêm, nên việc làm trước khi ngủ vẫn tính cho hôm đó. Điều quan trọng là quyết một lần, viết ra và giữ nhất quán.

Tiêu chí có nên giống nhau cho mọi ngày trong tuần không?

Không bắt buộc. Có người đặt ngưỡng khác cho ngày làm và cuối tuần, ví dụ mười lăm phút ngày thường và ba mươi phút cuối tuần. Miễn là cả hai đều được viết sẵn từ trước, không quyết theo tâm trạng mỗi ngày.

Nếu đã đánh dấu sai thì có nên xoá không?

Nếu phát hiện ngay hôm sau, sửa lại cho đúng và ghi một chữ nhỏ bên cạnh. Nếu đã lâu, để nguyên và rút kinh nghiệm cho tiêu chí. Mục đích là bảng phản ánh gần đúng sự thật, không phải hoàn hảo tuyệt đối.

Trẻ em có cần tiêu chí rõ như người lớn không?

Cần, nhưng nói bằng lời trẻ hiểu và kèm hình vẽ nếu trẻ còn nhỏ, ví dụ "đánh răng xong, cất bàn chải vào cốc". Không chấm điểm, không phạt khi ô trống, và không so tiêu chí của các con với nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138