DeuDan.comĐều Đặn
Theo dõi thói quen là gì và vì sao hiệu quả

Chọn thói quen để theo dõi: lọc danh sách mong muốn còn một đến ba ô

Danh sách mười thói quen thường sụp sau hai tuần. Cách đổ hết mong muốn ra giấy, lọc bằng bốn câu hỏi, chọn một đến ba ô và biết khi nào thêm ô tiếp theo.

Overhead view of a desk in Hue with scattered blank sticky notes being sorted by two hands into three small piles, a cup of coffee and pencil beside them, soft daylight

Bảng theo dõi đầu tiên nên có một đến ba ô, và việc khó nhất là chọn ra những ô đó từ một danh sách mong muốn thường dài gấp mấy lần. Ai cũng có những thứ muốn làm đều: đọc sách, tập thể dục, uống đủ nước, học ngoại ngữ, dậy sớm, bớt lướt điện thoại, gọi cho bố mẹ. Viết hết vào bảng thì bảng trông đầy đủ, nhưng đánh dấu mười ô mỗi tối là một việc nặng, và người ta thường bỏ cả bảng chỉ sau vài tuần.

Bài này đưa ra cách lọc từng bước: đổ hết mong muốn ra giấy, lọc bằng bốn câu hỏi, đặt chúng vào một bảng so nhanh, quyết số lượng theo hoàn cảnh, rồi biết khi nào thêm ô tiếp theo và những gì nên để ngoài bảng ngay từ đầu.

Vì sao bảng dài hay sụp sớm

Mỗi ô trong bảng là một lời hứa nhỏ cần được nhớ, được làm và được ghi lại. Một ô thì nhẹ. Năm ô thì mỗi tối bạn phải rà năm việc, và chỉ cần hai ba ô trống là cả trang trông lổm chổm. Cảm giác trang lổm chổm làm người ta ngại mở sổ, và ngại mở sổ là bước đầu tiên của việc bỏ hẳn.

Bảng dài còn làm mờ thông tin. Khi mười ô cùng trồi sụt, bạn khó biết ô nào đang vướng vì lịch sống, ô nào vướng vì bạn không thật sự muốn làm. Với hai ô, bạn nhìn là thấy ngay: hàng trên đều, hàng dưới thưa vào thứ năm. Quan sát rõ là lý do chính để theo dõi, và bảng dài lấy mất điều đó.

Cuối cùng, những thói quen mới thường cạnh tranh cùng một quỹ thời gian và sức lực. Buổi tối chỉ có chừng ấy giờ; đọc sách, học ngoại ngữ, tập giãn cơ, viết nhật ký cùng đòi một khung giờ thì sẽ có việc bị đẩy ra ngoài. Chọn ít ngay từ đầu là chấp nhận sự thật đó thay vì để bảng chứng minh nó bằng một loạt ô trống. Ít ô không có nghĩa là ít tham vọng; nó có nghĩa là bạn dồn sự chú ý vào chỗ đáng dồn, và để những mong muốn khác chờ đến lượt một cách có trật tự.

Đổ hết ra giấy rồi mới lọc

Đừng chọn trong đầu. Viết ra rồi gạch bớt giúp bạn thấy rõ mình đang bỏ lại gì và vì sao. Quy trình mất khoảng hai mươi phút:

  1. Lấy một tờ giấy trắng, viết mọi thói quen bạn từng muốn có, mỗi dòng một việc. Đừng sàng lọc ở bước này, cứ viết cả những việc nghe viển vông.
  2. Với mỗi dòng, viết lại thành một hành động cụ thể nếu nó còn mơ hồ. "Khoẻ hơn" thành "đi bộ hai mươi phút"; "giỏi tiếng Anh" thành "học mười từ".
  3. Gạch những dòng là việc một lần, như "dọn tủ quần áo" hay "mua xe đạp". Đó là việc cần làm, không phải thói quen để theo dõi.
  4. Đánh dấu sao vào những dòng mà nếu chỉ làm được một việc trong năm nay, bạn muốn đó là việc này.
  5. Áp bốn câu hỏi ở phần sau cho những dòng có dấu sao, gạch những dòng không qua được.
  6. Chọn một đến ba dòng còn lại. Những dòng chưa chọn, chuyển sang một trang riêng tên là "để sau", không vứt đi.

Trang "để sau" quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Biết những mong muốn kia vẫn được giữ, bạn dễ yên tâm bắt đầu với ít hơn thay vì cố nhồi vào bảng vì sợ quên.

Bốn câu hỏi để lọc

Việc này có lặp lại đều không? Thói quen để theo dõi phải có nhịp: mỗi ngày, vài buổi mỗi tuần, mỗi cuối tuần. Việc xảy ra thất thường, như đi khám răng hay sửa xe, nên để vào lịch nhắc việc chứ không vào bảng đánh dấu.

Mình có tự làm được không, không cần chờ ai? Việc phụ thuộc người khác, như "cả nhà ăn tối cùng nhau", dễ để lại ô trống không phải do bạn. Không cấm theo dõi những việc này, nhưng với bảng đầu tiên, ưu tiên việc bạn tự quyết từ đầu đến cuối.

Mình thật sự muốn, hay chỉ thấy là nên? Nhiều thói quen lọt vào danh sách vì người khác nói tốt, vì đọc được trên mạng. Hỏi thẳng: nếu không ai biết mình làm hay không, mình có còn muốn làm không. Việc chỉ "nên" thường là việc đầu tiên bị bỏ.

Cuối ngày có trả lời được ngay là có hay không? Nếu phải nghĩ lâu mới biết hôm nay tính là đã làm chưa, việc đó cần được viết lại cụ thể hơn trước khi vào bảng. Tiêu chí "đã làm" có bài riêng trong danh mục này.

Bảng so nhanh trước khi chốt (ví dụ giả định)

Ví dụ giả định: một người đi làm văn phòng ở Huế lọc năm thói quen có dấu sao bằng bốn câu hỏi trên. Mỗi ô ghi có hoặc không, cột cuối là quyết định.

Thói quenLặp lại đềuTự làm đượcThật sự muốnTrả lời ngayQuyết định
Đọc mười lăm phút trước khi ngủCóCóCóCóChọn
Đi bộ hai mươi phút sau bữa tốiCóCóCóCóChọn
Cả nhà ăn sáng cùng nhauCóKhôngCóCóĐể sau
Dậy lúc năm giờCóCóKhông rõCóĐể sau
Sống tối giản hơnKhông rõCóCóKhôngViết lại
Học mười từ tiếng HànCóCóCóCóĐể sau, chờ hai ô đầu ổn

Dòng cuối cho thấy một điều hay gặp: có thể có nhiều hơn ba việc qua được cả bốn câu hỏi. Khi đó chọn theo dấu sao, giữ phần còn lại cho đợt sau. Dòng "sống tối giản hơn" chưa bị loại, chỉ cần viết lại thành một hành động như "bỏ ra một món đồ không dùng mỗi cuối tuần".

Một, hai hay ba: chọn số lượng theo hoàn cảnh

Không có con số đúng cho mọi người, nhưng có vài gợi ý theo hoàn cảnh. Nếu đây là lần đầu bạn theo dõi thói quen, một ô là đủ cho hai tuần đầu. Mục đích của giai đoạn này là tập việc đánh dấu: nhớ mở sổ, đánh dấu đúng lúc, đọc lại cuối tuần. Khi việc đánh dấu đã thành nếp, thêm ô mới sẽ nhẹ hơn nhiều.

Nếu bạn từng theo dõi và quen nhịp ghi chép, hai đến ba ô là vừa. Nên chọn những việc rơi vào các khung giờ khác nhau, một buổi sáng, một buổi tối, để chúng không giành nhau thời gian. Ba việc cùng dồn vào sau giờ cơm tối thường chỉ sống sót được một.

Nếu bạn đang trong giai đoạn bận, như con nhỏ, mùa quyết toán, chăm người ốm, hãy giữ một ô với mức tối thiểu rất nhỏ, thậm chí là tạm ngưng. Theo dõi trong giai đoạn quá tải dễ biến thành thêm một nguồn áp lực. Mục tiêu của bảng là phục vụ bạn, không phải ngược lại.

Một gợi ý nữa khi phân vân giữa hai và ba: hãy nhìn lại ba tháng gần nhất. Nếu trong ba tháng đó bạn đã có ít nhất một lần lịch bị đảo lộn cả tuần, như ốm, chuyển chỗ làm hay về quê dài ngày, thì nhiều khả năng ba tháng tới cũng có. Chọn số ô mà bạn tin vẫn giữ được trong một tuần như thế, chứ không phải trong một tuần lý tưởng. Bảng được thiết kế cho tuần tệ thường sống lâu hơn bảng được thiết kế cho tuần đẹp.

Bốn tuần đầu với hai ô đã chọn (ví dụ giả định)

Tiếp ví dụ giả định ở bảng trên: người đi làm ở Huế bắt đầu với hai ô, "đọc mười lăm phút trước khi ngủ" và "đi bộ hai mươi phút sau bữa tối". Tuần đầu, ô đi bộ trống ba ngày, cả ba đều là ngày mưa. Ô đọc sách trống một ngày, hôm có khách đến chơi muộn. Không có gì bất thường; tuần đầu chủ yếu để tập nhớ mở sổ.

Tuần thứ hai, chị thêm một phương án cho ngày mưa: đi bộ quanh hành lang chung cư hoặc tập giãn cơ mười lăm phút trong nhà cũng được tính. Ô đi bộ đầy hơn hẳn. Đây là kiểu điều chỉnh mà bảng ít ô cho phép làm nhanh: chỉ có hai hàng, nhìn một lần là thấy hàng nào cần sửa.

Đến tuần thứ tư, cả hai ô chạy đều và chị đánh dấu mà không cần nhắc. Chị mở trang "để sau", chọn "học mười từ tiếng Hàn" và đặt nó vào buổi sáng trên xe buýt, một khung giờ chưa có việc nào chiếm. Ba ô giờ nằm ở ba khung khác nhau: sáng, sau bữa tối, trước khi ngủ. Nếu ô thứ ba làm hai ô cũ lung lay trong hai tuần tới, chị sẽ chuyển nó về lại trang "để sau" mà không coi đó là thất bại.

Khi nào thêm ô tiếp theo, và những gì nên để ngoài bảng

Thêm ô quá sớm là nguyên nhân hay gặp khiến bảng đang chạy tốt bỗng sụp. Một vài dấu hiệu cho thấy đã đến lúc thêm, và vài loại việc nên để ngoài bảng ngay từ đầu:

  • Thêm khi ô hiện có chạy ổn hai đến bốn tuần, tức là bạn đánh dấu mà không phải cố nhớ, và ô trống có lý do rõ ràng.
  • Thêm từng ô một, cách nhau ít nhất một hai tuần, để biết ô mới có làm ô cũ lung lay không.
  • Không thêm vào tuần bận như tuần đi công tác, tuần thi, tuần Tết. Đợi lịch về bình thường.
  • Để ngoài bảng những việc đã đều mà không cần nhắc, như đánh răng. Ghi chúng vào chỉ làm bảng dài thêm.
  • Để ngoài bảng các chỉ số cơ thể đo từng ngày trừ khi bác sĩ dặn. Đó là kết quả, không phải thói quen.
  • Để ngoài bảng những việc mà theo dõi làm bạn lo âu hơn, như đếm từng món ăn khi từng có giai đoạn ăn uống khó khăn. Với những việc này, nói chuyện với người có chuyên môn trước.

Bảng theo dõi giống một chiếc ba lô đi đường dài: mỗi thứ bỏ vào đều có lý do, nhưng tổng trọng lượng mới là thứ quyết định bạn đi được bao xa.

Câu hỏi thường gặp

Theo dõi bao nhiêu thói quen một lúc là vừa?

Với người mới, một ô trong hai tuần đầu, sau đó tăng lên hai hoặc ba nếu việc đánh dấu đã thành nếp. Con số cụ thể tuỳ lịch sống của mỗi người; quan trọng là bạn đánh dấu mỗi tối mà không thấy nặng nề.

Có nên chọn thói quen dễ trước hay khó trước?

Với bảng đầu tiên, chọn việc vừa sức và bạn thật sự muốn làm. Việc quá khó dễ để lại nhiều ô trống ngay tuần đầu, làm bạn nản với chính việc theo dõi. Khi đã quen nhịp, có thể thêm việc thử thách hơn.

Những thói quen chưa chọn có bị quên không?

Không, nếu bạn ghi chúng vào một trang riêng tên là "để sau". Mỗi lần xem lại tháng, đọc qua trang này và chọn thêm khi bảng hiện tại đã ổn. Giữ danh sách giúp bạn yên tâm bắt đầu với ít việc hơn.

Thói quen phụ thuộc người khác có nên đưa vào bảng không?

Có thể, nhưng không nên là ô đầu tiên. Những việc như ăn tối cùng gia đình dễ có ô trống vì lý do ngoài tầm tay. Nếu đưa vào, hãy viết lại phần bạn tự làm được, ví dụ "về nhà trước bảy giờ", để ô phản ánh việc của bạn.

Đang có quá nhiều ô trong bảng thì bỏ bớt thế nào?

Giữ lại một hai ô bạn quan tâm nhất, chuyển phần còn lại sang trang "để sau". Đừng xoá dấu tích cũ của những ô đã bỏ, vì đó vẫn là thông tin về nhịp sống của bạn trong thời gian qua.

Có nên theo dõi thói quen uống nước nếu đang có bệnh?

Nên hỏi bác sĩ trước. Lượng nước phù hợp mỗi người khác nhau, và người có bệnh tim, bệnh thận hay đang mang thai có thể cần mức riêng. Khi đã có lời dặn của bác sĩ, bảng thói quen có thể giúp bạn nhớ uống theo đúng lời dặn đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138