Vợ chồng cùng theo dõi thói quen có thể giúp cả hai giữ việc đều hơn, với điều kiện thoả thuận rõ từ đầu: ai được xem dữ liệu của ai, có nhắc nhau không, nhắc bằng câu nào, và ô trống của người kia không bao giờ được đem ra lúc cãi nhau. Không có thoả thuận, việc cùng theo dõi rất dễ trượt thành một người canh, một người bị canh.
Người ta hay cùng tập một thói quen với bạn đời vì hai lý do dễ hiểu: có người đi cùng thì khó bỏ hơn, và một việc chung như đi bộ tối, ngủ sớm, bớt điện thoại trên giường là thời gian ở cạnh nhau. Bài này giúp bạn chọn kiểu đi cùng hợp với hai người, soạn thoả thuận ngắn trước khi bắt đầu, nhắc nhau mà không gây khó chịu, và xử lý những vùng nhạy cảm như cân nặng, tiền bạc, thuốc lá, rượu bia.
Cùng theo dõi khác giám sát nhau ở chỗ nào
Ranh giới nằm ở chỗ ai quyết định. Khi cùng theo dõi, mỗi người tự chọn thói quen của mình, tự đánh dấu, tự quyết định chia sẻ đến đâu, và người kia hỗ trợ theo cách đã được mời. Khi giám sát, một người chọn thói quen cho người kia, kiểm tra xem có làm không, và phản ứng khi thấy ô trống. Hai bảng có thể trông giống hệt nhau trên giấy; khác biệt nằm ở cảm giác của người được nhìn.
Dấu hiệu việc cùng theo dõi đang trượt sang giám sát khá dễ nhận ra: một người bắt đầu hỏi "hôm nay em đã đánh dấu chưa" nhiều hơn chính người kia tự nhớ; một người thấy khó chịu mỗi lần mở bảng; có người bắt đầu đánh dấu cho có để tránh bị hỏi; hoặc ô trống của ai đó được nhắc lại vào lúc không liên quan.
Một nguyên tắc đơn giản giúp giữ đúng phía: không ai chịu trách nhiệm về thói quen của người kia. Bạn có thể cổ vũ, có thể đi cùng, nhưng việc người kia có đi bộ hay không là của họ. Khi thấy mình bắt đầu lo lắng thay cho thói quen của bạn đời, đó là lúc lùi lại.
Ba kiểu đi cùng nhau
Không có kiểu nào tốt nhất cho mọi cặp. Chọn theo tính cách hai người và theo loại thói quen.
| Kiểu | Cách làm | Hợp khi | Cần để ý |
|---|---|---|---|
| Cùng một thói quen | Hai người cùng làm một việc, đánh dấu chung một ô hoặc hai ô cạnh nhau | Việc vốn làm chung được: đi bộ tối, ngủ trước mười một giờ, bữa tối không điện thoại | Một người bận thì người kia có tiếp tục một mình không; nên thống nhất trước là có |
| Mỗi người một thói quen, cùng một bảng | Hai hàng riêng trên một tờ giấy hay một bảng tính chung | Hai người muốn tập hai việc khác nhau nhưng thích cùng nhìn lại cuối tuần | Dễ so hàng của nhau; tránh đếm tổng |
| Một người tập, một người cổ vũ | Người tập tự ghi, người kia chỉ biết những gì được kể | Việc riêng tư hoặc nhạy cảm, hoặc khi chỉ một người muốn theo dõi | Người cổ vũ không tự ý hỏi dữ liệu, không tự mở sổ hay điện thoại của người tập |
Ví dụ giả định: một cặp vợ chồng ở Nghệ An chọn kiểu thứ nhất cho việc đi bộ sau bữa tối và kiểu thứ ba cho việc người chồng đang tập đọc sách mỗi ngày. Việc đi bộ có một ô chung trên lịch treo bếp; việc đọc sách người chồng tự ghi trong sổ và chỉ kể khi muốn.
Thoả thuận năm phút trước khi bắt đầu
Thoả thuận không cần trang trọng. Ngồi lại năm phút, trả lời đủ các câu dưới đây, viết ngắn lên mặt sau tờ bảng hoặc ghi chú trong điện thoại của cả hai:
- Mỗi người theo dõi việc gì, định nghĩa "đã làm" là gì, mức tối thiểu cho ngày bận là gì.
- Ai được xem dữ liệu của ai. Có thể là xem hết, có thể là chỉ xem phần chung, có thể là chỉ biết khi được kể.
- Có nhắc nhau không. Nếu có, nhắc vào lúc nào và bằng câu gì. Ví dụ đã thống nhất: "đi bộ không anh" lúc tám giờ tối, chỉ một lần.
- Khi một người không muốn nhắc nữa thì nói thế nào để người kia dừng ngay mà không giận.
- Hẹn ngày nhìn lại, thường là sau hai đến bốn tuần, và ai cũng có quyền dừng không cần lý do.
Câu thứ tư thường bị bỏ qua nhưng là câu quan trọng nhất. Thoả thuận có lối ra rõ ràng thì cả hai đều thấy an toàn để thử. Một câu đơn giản như "tuần này em tự lo nhé" là đủ, và người nghe chỉ cần đáp "được".
Nhắc nhau sao cho dễ nghe
Hỏi một lần, không hỏi lại. Một câu hỏi trung tính vào lúc đã thống nhất là đủ. Hỏi lần hai, lần ba trong cùng một tối đã là nhắc nhở kiểu canh chừng.
Rủ thay vì hỏi đã làm chưa. "Mình đi bộ một vòng không" dễ nghe hơn "hôm nay anh đi bộ chưa". Câu rủ mời người kia vào một việc chung, câu hỏi kiểm tra đặt người kia vào thế phải trả lời.
Không nhắc trước mặt con hay họ hàng. Nhắc trước người khác biến chuyện riêng thành chuyện bị nhìn. Nếu cả nhà dùng bảng chung, quy tắc không bình luận hàng của người khác áp dụng cho cả bố mẹ.
Không nhắc lúc người kia mệt hoặc đang bực. Một ngày tệ không phải lúc nói về thói quen. Bỏ qua hôm đó, ô trống tự nó không hại gì.
Ghi nhận việc làm được nhiều hơn nhắc việc chưa làm. Một câu "tuần này anh đi bộ đều ghê" có tác dụng giữ thói quen tốt hơn mười câu nhắc. Lời ghi nhận nên cụ thể và thật, không cần phóng đại.
Vùng nhạy cảm: cân nặng, tiền bạc, thuốc lá và rượu bia
Có những thói quen mà việc theo dõi chung rất dễ làm tổn thương. Cân nặng là ví dụ rõ nhất. Một người đang muốn thay đổi thói quen ăn uống có thể tự ghi những việc như ăn rau trong bữa tối, bớt nước ngọt, nhưng không nên để bạn đời theo dõi con số cân nặng hay bình luận về khẩu phần. Nếu việc theo dõi bắt đầu thành ám ảnh — cân mỗi ngày, căng thẳng vì từng con số — nên dừng ghi và hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Người có bệnh mạn tính, đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi đổi chế độ ăn hay vận động.
Tiền bạc là vùng nhạy cảm thứ hai. Hai vợ chồng có thể cùng theo dõi một thói quen như ghi chi tiêu nhỏ mỗi tối hay bỏ ống tiết kiệm, nhưng nên dừng ở mức thói quen, không biến thành việc dò xét từng khoản người kia đã tiêu. Ghi tổng theo nhóm thường đủ cho mục đích tập thói quen. Nếu một trong hai người thấy khó chịu khi chi tiêu của mình hiện ra trước mắt người kia, mỗi người tự ghi phần mình và chỉ chia sẻ con số chung vào cuối tháng.
Với thuốc lá, rượu bia, nếu một người đang muốn bỏ hoặc giảm, vai trò của người kia là hỗ trợ khi được nhờ, không phải người kiểm tra. Bỏ những thói quen này có thể khó hơn nhiều so với một thói quen thông thường; tư vấn của nhân viên y tế hoặc các dịch vụ hỗ trợ cai thuốc có thể giúp nhiều hơn một bảng đánh dấu.
Khi một người bỏ giữa chừng
Chuyện rất thường gặp: tuần đầu cả hai cùng hăng hái, sang tuần thứ ba một người bận việc cơ quan và dừng hẳn. Người còn lại thường rơi vào một trong hai phản ứng: cũng bỏ theo vì mất bạn đồng hành, hoặc bực vì thấy người kia không giữ lời. Cả hai phản ứng đều dễ hiểu, nhưng cả hai đều đặt thói quen của mình vào tay người khác. Lúc này nên nhớ lại lý do ban đầu mình chọn việc đó: vì mình muốn ngủ sớm hơn, đi bộ nhiều hơn, chứ không phải để làm cùng ai đó cho bằng được.
Cách nhìn lành mạnh hơn là coi thói quen của mình là của mình. Bạn có thể tiếp tục một mình và để ngỏ cửa: "anh lúc nào rảnh thì đi cùng em". Không nhắc chuyện người kia đã bỏ, không so hàng của mình với hàng trống của người kia, và không đăng những tối đi bộ một mình lên mạng kèm lời bóng gió. Thói quen của bạn sẽ đều hơn khi nó không phụ thuộc vào việc người khác có làm hay không.
Nếu chính bạn là người dừng, nói ra thay vì lặng lẽ để ô trống. Một câu "tháng này anh bận quá, anh tạm dừng nhé" giúp người kia không phải đoán và không phải chọn giữa im lặng và nhắc.
Nhìn lại sau một tháng như hai người cùng một phía
Buổi nhìn lại nên đặt hai người ở cùng một phía của tờ giấy, cùng nhìn vào dữ liệu, thay vì đối diện nhau như hai bên báo cáo. Câu hỏi hữu ích: ngày nào trong tuần mình hay lỡ, vì sao; có việc gì cần đổi định nghĩa hoặc mức tối thiểu; có muốn tiếp tục kiểu đi cùng này không.
Tránh quy về phần trăm rồi so ai cao hơn. Nếu một người có nhiều ô hơn, điều đó thường phản ánh lịch làm việc, sức khoẻ, việc chăm con không chia đều, chứ không phản ánh ai cố gắng hơn. Nhận ra những khác biệt đó đôi khi còn có ích hơn chính thói quen: ví dụ người vợ luôn lỡ đi bộ những tối người chồng đi làm muộn vì phải ở nhà trông con, và cách sửa nằm ở việc chia lại giờ trông con.
Cuối buổi, mỗi người tự quyết định tháng sau giữ, đổi hay bỏ thói quen của mình. Quyết định đó không cần sự đồng ý của người kia. Nếu cả hai cùng muốn đổi kiểu đi cùng, ví dụ từ chung một bảng sang mỗi người tự ghi, cứ đổi; thoả thuận ban đầu là để phục vụ hai người, không phải để giữ nguyên bằng mọi giá.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng chung một ứng dụng để cùng theo dõi thói quen không?
Có thể nếu cả hai thấy tiện, nhưng hãy kiểm tra phần cài đặt chia sẻ để biết người kia xem được những gì và tắt các thông báo kiểu báo cho bạn đồng hành khi bạn lỡ một ngày. Những thông báo đó dễ biến thành giám sát tự động mà không ai chủ ý.
Bạn đời không muốn cùng theo dõi thì có nên thuyết phục?
Không nên thuyết phục nhiều. Bạn cứ tự theo dõi thói quen của mình và để ngỏ lời mời. Nhiều người tham gia sau khi thấy người kia giữ thói quen nhẹ nhàng, không căng thẳng. Ép vào thường dẫn tới việc cùng theo dõi trong miễn cưỡng và bỏ nhanh.
Làm sao để không so hàng của nhau khi dùng chung một bảng?
Không cộng tổng, không tính phần trăm cạnh nhau, và khi xem lại thì mỗi người tự nói về hàng của mình trước. Nếu vẫn thấy so sánh len vào, tách thành hai bảng riêng và chỉ giữ thói quen chung trên một tờ.
Có nên cùng theo dõi cân nặng để giảm cân cùng nhau?
Không nên theo dõi con số cân nặng của nhau. Nếu muốn cùng thay đổi, theo dõi những hành động như đi bộ, ăn rau, bớt đồ ngọt, và mỗi người tự quyết định có cân hay không. Người có bệnh lý, đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn hay vận động.
Nhắc nhau bao nhiêu là vừa?
Tối đa một lần mỗi ngày vào lúc đã thống nhất, và chỉ khi người kia đồng ý được nhắc. Khi người kia nói không cần nhắc nữa thì dừng ngay. Lời rủ làm chung một việc thường dễ nghe hơn câu hỏi đã làm chưa.
Cùng theo dõi có giúp vợ chồng gắn bó hơn không?
Có thể, khi thói quen là việc làm chung như đi bộ tối hay bữa tối không điện thoại, vì nó tạo ra thời gian ở cạnh nhau đều đặn. Nhưng nếu việc theo dõi gây căng thẳng thì lợi ích đó mất đi, và tốt hơn là dừng phần theo dõi, giữ lại phần làm chung.