DeuDan.comĐều Đặn
Theo dõi thói quen cùng gia đình và trẻ em

Thói quen của con ở hai nhà: giữ nếp khi ông bà trông cháu hoặc con ở luân phiên

Con ở nhà ông bà hay sống luân phiên giữa hai nhà: thống nhất vài việc cốt lõi, một sổ nhỏ đi theo con, nói chuyện với ông bà mà không thành chỉ đạo.

Grandmother and granddaughter seen from behind sitting on a tiled porch in a Mekong Delta house, girl placing a small closed notebook into her school bag, late afternoon light

Khi con ở hai nơi — ngày thường ở nhà ông bà, cuối tuần về nhà bố mẹ, hay sống luân phiên giữa nhà bố và nhà mẹ — thói quen dễ đứt nhất ở chỗ chuyển nhà, và cách giữ hiệu quả nhất là thống nhất vài việc cốt lõi giống nhau ở cả hai nơi, ghi vào một cuốn sổ nhỏ đi theo con. Không cần hai nhà giống hệt nhau. Chỉ cần những việc quan trọng nhất không bị bỏ trống mỗi lần con xách cặp sang nhà kia.

Ở Việt Nam, ông bà trông cháu là chuyện rất phổ biến, nhất là khi bố mẹ đi làm xa hoặc cả hai đều làm việc cả ngày. Bài này đi qua lý do thói quen hay đứt khi trẻ đổi nhà, cách chọn những việc cần thống nhất, cách dùng một sổ theo dõi chung mà không biến nó thành sổ "báo cáo" giữa người lớn, và cách nói chuyện với ông bà khi nếp hai nhà khác nhau.

Vì sao thói quen của trẻ hay đứt khi đổi nhà

Thói quen bám vào bối cảnh. Con đánh răng tối vì bàn chải nằm cạnh bồn rửa quen thuộc, vì sau khi tắm luôn là đánh răng, vì bố mẹ vẫn đứng ở cửa phòng tắm lúc đó. Sang nhà ông bà, bàn chải nằm chỗ khác, giờ tắm khác, người lớn khác, và chuỗi tín hiệu kia không còn. Không phải con lười đi; chỉ là những thứ vẫn kéo con vào thói quen đã biến mất.

Thêm vào đó, mỗi nhà có nếp riêng và cách thương cháu riêng. Ông bà thường dễ hơn: cho cháu ăn vặt muộn, cho thức khuya xem phim cùng, không bắt tự dọn đồ chơi. Đó không phải sai, và trẻ hoàn toàn có thể hiểu mỗi nhà có luật khác nhau. Vấn đề chỉ nảy sinh khi những việc liên quan sức khoẻ và an toàn như đánh răng, giờ ngủ hay rửa tay trước khi ăn bị bỏ hẳn ở một nơi, hoặc khi con bị kẹt giữa hai bộ quy tắc trái ngược và người lớn đem chuyện đó ra trách nhau.

Khi con sống luân phiên giữa nhà bố và nhà mẹ sau khi hai người ở riêng, chuyện còn tế nhị hơn. Thói quen của con lúc này dễ trở thành chủ đề để hai người lớn so ai nuôi con tốt hơn. Mọi công cụ theo dõi trong hoàn cảnh này phải được dùng rất cẩn thận để phục vụ con, không phục vụ cuộc tranh luận của người lớn.

Việc nào thống nhất, việc nào để mỗi nhà một nếp

Bước đầu tiên là phân loại. Không thể và không nên bắt hai nhà giống nhau mọi chuyện. Bảng dưới là một cách chia mà nhiều gia đình thấy dễ đồng ý.

Nhóm việcVí dụCách xử lý
Sức khoẻ cơ bảnĐánh răng sáng tối, rửa tay trước khi ăn, giờ đi ngủ trong một khoảngThống nhất ở cả hai nhà, ghi vào sổ đi theo con
Thuốc, chế độ ăn theo chỉ địnhThuốc con đang dùng theo đơn, món con dị ứngThống nhất tuyệt đối, ghi rõ trên giấy, người trông con nào cũng phải biết
Việc họcSoạn cặp, ngồi vào bàn học một khung giờThống nhất khung, chi tiết để mỗi nhà tự sắp
Tự phục vụCất giày, dọn đồ chơi, mang bát vào bồnKhuyến khích ở cả hai nhà, không bắt buộc ghi
Nếp riêng của mỗi nhàĂn vặt buổi chiều, xem tivi cùng ông, cách gọi dậyĐể mỗi nhà một kiểu, nói với con rằng nhà nào có luật nhà đó

Danh sách thống nhất càng ngắn càng dễ giữ. Hai ba việc trong nhóm sức khoẻ cơ bản là đủ cho giai đoạn đầu. Với thuốc và dị ứng, đây không phải thói quen mà là chỉ định của bác sĩ, nên cần ghi trên một tờ riêng, rõ ràng, dán ở chỗ người trông con dễ thấy; mọi thay đổi về thuốc phải hỏi bác sĩ, không tự điều chỉnh giữa hai nhà.

Một cuốn sổ nhỏ đi theo con

Thay vì mỗi nhà một bảng treo tường, nhiều gia đình thấy một cuốn sổ nhỏ để trong cặp của con hiệu quả hơn, vì nó đi theo con chứ không ở lại một nhà. Cách làm:

  1. Chọn một cuốn sổ nhỏ, bìa cứng, cỡ vừa ngăn trước của cặp. Để con tự trang trí bìa.
  2. Trang đầu ghi hai ba việc đã thống nhất, kèm hình vẽ nếu con còn nhỏ.
  3. Các trang sau kẻ ô theo ngày. Mỗi tối con tự đánh dấu việc đã làm, dù đang ở nhà nào.
  4. Thêm một dòng nhỏ để người lớn ở nhà đó ghi một câu nếu cần, ví dụ "tối nay con ngủ sớm vì mệt", chỉ ghi điều có ích cho nhà kia biết.
  5. Khi con chuyển nhà, sổ đi theo trong cặp. Người lớn ở nhà mới có thể xem qua cùng con, không tra hỏi.
  6. Cuối tháng, bố mẹ cùng con nhìn lại sổ. Nếu được, mời ông bà cùng xem để cả hai nhà thấy công sức của con.

Điều quan trọng nhất về cuốn sổ: nó là sổ của con, không phải sổ liên lạc giữa người lớn. Không viết lời phàn nàn về nhà kia vào sổ, không dùng ô trống để hỏi con "bên ấy không cho con đánh răng à". Mọi chuyện cần trao đổi giữa người lớn thì gọi điện, nhắn tin riêng.

Nói chuyện với ông bà mà không thành chỉ đạo

Ông bà đã nuôi lớn bố mẹ, nên một bản danh sách việc của cháu được đưa sang kèm giọng hướng dẫn dễ bị nghe như con cái đang dạy lại bố mẹ mình. Cách mở lời nên bắt đầu từ việc nhờ: "Con đang tập cho cháu tự đánh răng tối, ông bà giúp con nhắc cháu một câu sau khi tắm được không ạ". Một việc, một lời nhờ, thay vì một tờ quy định dài.

Ghi nhận cái ông bà đang làm tốt trước khi nhờ thêm. Ông bà thường giữ giờ ăn đều đặn hơn bố mẹ, kể chuyện cho cháu nghe nhiều hơn, cho cháu ra vườn, đi chợ cùng. Những nếp tốt đó cũng đáng được nói ra, và đôi khi bố mẹ có thể học lại mang về nhà mình.

Chấp nhận rằng nhà ông bà sẽ dễ hơn ở một số chuyện. Trẻ phân biệt được "ở nhà bà được ăn kẹo sau cơm, ở nhà mình thì không" mà không bị rối. Điều làm trẻ rối là khi người lớn nói xấu cách làm của nhau trước mặt con. Nếu có bất đồng, bàn riêng, không bàn trước mặt cháu.

Với ông bà lớn tuổi, công cụ cũng nên đơn giản. Một ô đánh dấu bằng bút trong sổ của cháu dễ hơn nhiều so với một ứng dụng điện thoại phải đăng nhập.

Khi bố mẹ ở riêng và con sống luân phiên

Trẻ sống luân phiên giữa hai nhà sau khi bố mẹ ở riêng cần sự ổn định nhiều hơn bình thường, và một vài thói quen giống nhau ở hai nơi là một trong những nguồn ổn định đó. Nhưng chính ở đây, việc theo dõi dễ bị dùng sai nhất.

Nguyên tắc cốt lõi: sổ theo dõi chỉ ghi việc của con, không ghi đánh giá về người lớn. Không ai được dùng ô trống trong sổ làm bằng chứng nhà kia chăm con kém. Không hỏi con về chuyện ở nhà kia qua cuốn sổ. Nếu hai người lớn khó trao đổi trực tiếp, cuốn sổ chỉ nên chứa đúng những gì con tự đánh dấu và không có dòng nào cho người lớn viết.

Nên để con được nói về cuốn sổ theo ý mình. Có trẻ thích mang sổ khoe ở cả hai nhà; có trẻ muốn để sổ riêng ở mỗi nhà vì không thích mang theo. Cả hai cách đều được. Nếu con có dấu hiệu căng thẳng kéo dài, khó ngủ, thu mình sau những lần chuyển nhà, đó là lúc tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em chứ không phải tăng cường theo dõi.

Chuẩn bị đồ để thói quen không phụ thuộc chiếc cặp

Rất nhiều ô trống trong sổ của trẻ sống ở hai nơi không đến từ ý thức mà đến từ đồ đạc: bàn chải để quên ở nhà kia, sách đang đọc dở nằm lại bên ấy. Chuẩn bị đồ là cách rẻ nhất để giữ thói quen:

  • Mỗi nhà có một bộ đồ vệ sinh riêng của con: bàn chải, cốc, khăn mặt, đặt cùng một kiểu vị trí, ví dụ luôn ở cạnh bồn rửa bên phải.
  • Mỗi nhà có vài bộ đồ ngủ và quần áo đi học, để chiếc cặp chỉ phải mang sách vở và cuốn sổ.
  • Sách đang đọc dở đi theo con, hoặc mỗi nhà có một chồng sách riêng để thói quen đọc trước khi ngủ không bị đứt.
  • Một danh sách mang theo dán ở mặt trong nắp cặp: sổ, sách đọc, thuốc nếu có, đồ chơi ôm khi ngủ. Con tự kiểm trước khi ra cửa.
  • Một thứ quen thuộc giúp con dễ ngủ như gối nhỏ, đèn ngủ cùng loại, có ở cả hai nhà nếu được.
  • Thuốc theo đơn: mỗi nhà một bộ nếu bác sĩ cho phép và có tờ ghi giờ uống, hoặc một hộp riêng đi theo con kèm tờ ghi đó.

Khi đồ đạc sẵn sàng ở cả hai nơi, thói quen chỉ còn phải vượt qua sự khác nhau về người và giờ giấc, phần mà trẻ thích nghi nhanh hơn người lớn tưởng.

Đọc lại sau mỗi đợt chuyển nhà

Sau vài tuần, cuốn sổ cho thấy một bức tranh mà không ai nhớ được bằng trí nhớ: ngày nào việc hay bị trống. Thường thì ô trống dồn vào ngày đầu tiên sau mỗi lần chuyển nhà, lúc con vừa đến, đồ đạc chưa xếp, nếp chưa vào. Biết điều đó, người lớn có thể chuẩn bị trước: bàn chải và khăn riêng của con để sẵn ở cả hai nhà, cặp được soạn trước khi chuyển.

Khi xem lại cùng con, nói về quy luật chứ không nói về nhà nào tốt hơn: "tối thứ Hai mới sang bà con hay quên đánh răng, mình để bàn chải của con sẵn ở nhà bà nhé". Cách nói này giải quyết vấn đề thực tế mà không ai phải nhận lỗi.

Khi những việc cốt lõi đã đều ở cả hai nhà trong một hai tháng, có thể rút bớt khỏi sổ, hoặc thêm một việc mới mà con chọn. Cuốn sổ cũ nên giữ lại, đến một lúc nào đó nó sẽ là kỷ niệm về một giai đoạn con lớn lên giữa những người thương con.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà không muốn theo bảng thói quen thì sao?

Không nên ép. Bắt đầu bằng một việc duy nhất quan trọng nhất như đánh răng tối, nhờ ông bà nhắc một câu, còn việc đánh dấu để cháu tự làm trong sổ. Khi ông bà thấy cháu tự giác và vui với cuốn sổ, nhiều người tự hỏi thêm. Ghi nhận những gì ông bà đang làm tốt cũng giúp lời nhờ dễ nghe hơn.

Con về nhà bố mẹ cuối tuần thì có cần giữ nếp y hệt nhà ông bà không?

Không cần y hệt. Chỉ cần vài việc cốt lõi về sức khoẻ như đánh răng, giờ ngủ trong một khoảng, rửa tay giống nhau. Những nếp khác như giờ ăn vặt, cách gọi dậy có thể khác giữa hai nhà, và trẻ hiểu được điều đó nếu người lớn nói rõ và không chê nhau trước mặt con.

Sổ theo dõi có nên để người lớn ghi nhận xét không?

Chỉ nên ghi những thông tin có ích cho người lớn ở nhà kia, ví dụ con mệt, con ngủ sớm, và viết ngắn, trung tính. Không ghi lời trách con hay lời phàn nàn về người lớn khác. Nếu hai bên khó trao đổi, tốt nhất sổ chỉ để con đánh dấu.

Con đang uống thuốc theo đơn thì giữ thế nào giữa hai nhà?

Ghi tên thuốc và giờ uống theo đúng chỉ định của bác sĩ trên một tờ riêng, mỗi nhà một bản, dán chỗ dễ thấy, và mỗi lần cho uống thì đánh dấu. Mọi thắc mắc về liều, quên liều hay đổi thuốc đều hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, không tự điều chỉnh.

Có nên hỏi con về nếp sinh hoạt ở nhà kia không?

Hỏi để quan tâm thì được, như con ở bên ấy vui không, ăn món gì ngon. Không nên hỏi để kiểm tra hay so sánh, như bên ấy có bắt con đánh răng không, ai cho con thức khuya. Trẻ nhận ra rất nhanh khi mình bị dùng làm người đưa tin giữa người lớn và thường thấy áp lực.

Khi nào nên ngừng dùng sổ đi theo con?

Khi những việc cốt lõi đã đều ở cả hai nơi trong một hai tháng mà không cần nhắc, hoặc khi con lớn hơn và muốn tự quản lý theo cách riêng. Có thể chuyển dần sang để con tự giữ sổ, người lớn không xem nữa trừ khi con cho xem.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138