Đồng hồ và vòng đeo tay thông minh là công cụ ghi thói quen kiểu khác hẳn sổ hay ứng dụng: nó ghi thay bạn, kể cả khi bạn không nghĩ tới. Số bước chân, thời gian vận động, giờ đi ngủ ước tính được ghi lại suốt ngày đêm. Nghe rất tiện, nhưng không phải thói quen nào cũng để máy tự ghi được, và con số tự động không phải lúc nào cũng là thứ bạn cần nhìn.
Bài này nhìn đồng hồ đeo tay dưới góc một công cụ đánh dấu: việc nào để nó tự ghi, việc nào vẫn nên đánh dấu tay, cách biến số đo thành một dấu tích có hoặc không, dùng rung nhắc thế nào, xử lý những ngày quên đeo hay hết pin, và dữ liệu đi đâu. Bài không đánh giá thiết bị hay hãng nào, và không thay lời khuyên của bác sĩ về sức khoẻ.
Ghi thụ động: điểm mạnh và cái giá của nó
Sổ, lịch và ứng dụng đều cần bạn chủ động đánh dấu. Đồng hồ thì khác: cảm biến chuyển động và nhịp tim ghi lại liên tục, phần mềm tự suy ra bạn đã đi bộ bao lâu, ngủ lúc mấy giờ. Bạn không cần nhớ, không cần bút, không có ngày nào bị quên ghi miễn là đồng hồ còn trên tay và còn pin.
Cái giá đầu tiên là độ chính xác. Số bước, thời gian ngủ, mức tiêu hao năng lượng trên đồng hồ đều là ước tính từ cảm biến, sai số khác nhau theo thiết bị, cách đeo và hoạt động. Đẩy xe đạp, bế con, đi trên xe máy qua đường xóc có thể làm số bước lệch. Con số dùng tốt nhất để so ngày này với ngày khác trên cùng một thiết bị, không để coi là đo lường chính xác.
Thêm một điều nhỏ: đồng hồ đeo ở tay thuận hay tay không thuận, đeo chặt hay lỏng cũng ảnh hưởng tới số đo. Hãy làm theo hướng dẫn đeo của nhà sản xuất và giữ cách đeo ổn định để các ngày so được với nhau.
Cái giá thứ hai ít người nói: ghi thụ động làm mất khoảnh khắc đánh dấu. Khi tự tay gạch một ô, bạn có một giây ý thức rằng mình vừa làm xong một việc. Khi đồng hồ tự ghi, việc đó trôi qua không ai để ý, và bạn chỉ thấy một con số vào cuối ngày. Với nhiều người, chính khoảnh khắc chủ động đánh dấu mới giúp giữ nếp.
Thói quen nào để đồng hồ tự ghi, thói quen nào đánh dấu tay
Bảng dưới là nhận xét chung theo chức năng phổ biến của đồng hồ đeo tay hiện nay. Tính năng cụ thể khác nhau theo thiết bị, bạn kiểm trên máy của mình.
| Thói quen | Đồng hồ tự ghi được không | Gợi ý cách đánh dấu |
|---|---|---|
| Đi bộ hằng ngày | Được, qua số bước và thời gian vận động | Để máy ghi, tự đặt một ngưỡng có hoặc không |
| Đứng dậy khi ngồi lâu | Nhiều thiết bị có nhắc và đếm số giờ có đứng dậy | Để máy nhắc, không cần đánh dấu thêm |
| Giờ đi ngủ, giờ dậy | Ước tính được, có khi lệch | Dùng giờ máy ghi làm tham khảo, ghi tay giờ lên giường nếu cần chính xác hơn |
| Tập giãn cơ, tập tại nhà | Chỉ khi bạn bấm bắt đầu buổi tập | Đánh dấu tay hoặc bấm ghi buổi tập trên đồng hồ |
| Uống nước | Không, trừ khi bạn tự bấm | Đánh dấu tay; đồng hồ chỉ dùng để rung nhắc |
| Đọc sách, học ngoại ngữ | Không | Đánh dấu tay trên công cụ khác |
| Không dùng điện thoại buổi tối | Không | Đánh dấu tay; số liệu màn hình nằm trên điện thoại chứ không trên đồng hồ |
Nhìn bảng sẽ thấy đồng hồ chỉ giỏi một nhóm nhỏ: các thói quen liên quan đến chuyển động cơ thể. Với phần còn lại, nó nhiều lắm là cái chuông rung trên cổ tay. Vì vậy, hầu hết người dùng đồng hồ vẫn cần thêm một công cụ đánh dấu tay cho các thói quen khác.
Biến số đo thành một dấu tích đơn giản
Đặt ngưỡng có hoặc không. Thay vì theo dõi con số bước chân mỗi ngày, đặt cho mình một ngưỡng, ví dụ giả định "đi bộ ít nhất hai mươi phút liền". Hôm nào đạt là một dấu tích. Ngưỡng giúp bạn dừng lại khi đủ, không bị cuốn theo việc phải cao hơn hôm qua.
Chọn ngưỡng theo mình, không theo con số mặc định. Nhiều thiết bị đặt sẵn một mục tiêu bước chân. Con số mặc định đó không được thiết kế cho riêng bạn. Khuyến nghị vận động phổ biến hiện nay hướng tới tổng thời gian vận động mỗi tuần hơn là một con số bước cố định, và mỗi người khác nhau về tuổi, sức khoẻ, công việc. Người có bệnh tim mạch, xương khớp hoặc đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi đặt mức.
Chép dấu tích sang công cụ chính. Nếu bạn đang có lịch tường hay bảng tính cho các thói quen khác, cuối ngày nhìn đồng hồ một lần và chép dấu tích sang. Như vậy mọi thói quen nằm ở một chỗ, và bạn giữ được khoảnh khắc chủ động đánh dấu.
Không chép con số chi tiết nếu không cần. Chép "đạt" hay "chưa đạt" là đủ cho phần lớn người. Chép từng con số bước chân mỗi ngày vào sổ thường không giúp gì thêm mà làm việc ghi nặng hơn.
Ghi tay khi đồng hồ ghi sai. Nếu bạn đã đi bộ nhưng đồng hồ không ghi đủ vì đeo lỏng hay đẩy xe, cứ đánh dấu theo việc thật đã làm. Công cụ phục vụ bạn, không phải ngược lại.
Dùng rung nhắc trên cổ tay cho đúng
Rung nhắc là thứ đồng hồ làm tốt hơn điện thoại: kín đáo, không cần nhìn màn hình, không bị lẫn với thông báo khác. Vài cách dùng:
- Nhắc đứng dậy: hữu ích cho người ngồi văn phòng, nhưng tắt trong giờ họp hoặc lúc lái xe để không phản xạ nhìn cổ tay.
- Nhắc uống nước theo khung giờ: hai ba lần trong giờ làm, không cần mỗi giờ. Lượng nước cần mỗi ngày khác nhau theo người, thời tiết và công việc; người có bệnh thận, tim hay được bác sĩ dặn hạn chế nước nên làm theo chỉ định.
- Nhắc đánh dấu cuối ngày: một lần rung buổi tối để nhớ chép dấu tích sang công cụ chính.
- Chế độ ngủ: bật chế độ không làm phiền ban đêm để đồng hồ không rung lúc bạn ngủ.
- Ít là đủ: mỗi lời nhắc thêm vào là một lần cổ tay rung; sau vài tuần, quá nhiều rung khiến bạn phớt lờ tất cả.
Cách đặt nội dung và giờ nhắc chung cho mọi công cụ có bài riêng trong danh mục này. Với đồng hồ, chỉ cần nhớ nguyên tắc: rung cho việc cần làm ngay, không rung để báo số liệu.
Quên đeo, hết pin và những ngày trống dữ liệu
Đồng hồ chỉ ghi khi bạn đeo và khi còn pin. Những ngày quên đeo vì vội đi làm, những đêm tháo ra sạc, những ngày đồng hồ để quên ở nhà người thân sẽ thành khoảng trống trong dữ liệu. Khoảng trống này không có nghĩa là bạn không đi bộ hay không ngủ.
Một cách gọn là coi việc sạc pin là một phần của nếp sinh hoạt: sạc vào cùng một lúc mỗi ngày hoặc mỗi vài ngày, chẳng hạn trong lúc tắm buổi tối, rồi đeo lại trước khi ngủ nếu bạn muốn ghi giấc ngủ. Đặt sạc ở chỗ cố định, cạnh chỗ để chìa khoá, để sáng ra không quên.
Với ngày trống dữ liệu, ghi tay nếu bạn nhớ rõ đã làm, hoặc đánh một ký hiệu riêng cho "không có dữ liệu" trong công cụ chính. Đừng tính những ngày này là ngày lỡ, và đừng vì sợ trống dữ liệu mà đeo đồng hồ cả khi da bị kích ứng hay khi thấy khó chịu. Một vài ngày trống không làm hỏng bức tranh cả tháng.
Dữ liệu từ đồng hồ đi đâu: kiểm trong mười phút
Dữ liệu đồng hồ ghi là dữ liệu sức khoẻ, thuộc loại nhạy cảm. Một lần kiểm ngắn giúp bạn biết nó nằm ở đâu và ai đọc được:
- Mở ứng dụng đi kèm đồng hồ trên điện thoại, tìm mục quyền riêng tư hoặc chia sẻ dữ liệu.
- Tắt chia sẻ công khai hồ sơ hoạt động, tắt so sánh với bạn bè hay nhóm nếu không cần.
- Kiểm danh sách ứng dụng khác được quyền đọc dữ liệu từ đồng hồ, gỡ quyền những ứng dụng bạn không còn dùng.
- Tìm chức năng xuất hoặc tải dữ liệu về; thử tải một lần để biết cách làm khi cần.
- Nếu đồng hồ do công ty phát hay tham gia chương trình của bên thứ ba, đọc kỹ ai được xem dữ liệu và xem tới mức nào.
Sau khi kiểm, ghi lại ngày kiểm vào ghi chú. Ứng dụng cập nhật có thể bật lại một số tuỳ chọn chia sẻ; mỗi vài tháng nhìn lại một lần là đủ.
Khi con số trên cổ tay thành áp lực
Đồng hồ cho bạn một dòng số liệu liên tục, và với một số người, điều đó dễ thành ám ảnh: cứ vài phút lại nhìn số bước, đi vòng quanh nhà lúc nửa đêm cho đủ chỉ tiêu, lo lắng vì điểm giấc ngủ thấp đến mức khó ngủ hơn. Khi thấy mình như vậy, đó là lúc nên nới tay chứ không phải cố hơn.
Vài cách nới: ẩn bớt chỉ số trên mặt đồng hồ, chỉ để giờ; tắt thông báo chúc mừng và thông báo nhắc mục tiêu; chuyển sang chỉ xem số liệu một lần mỗi tuần; hoặc tháo đồng hồ vài ngày và đánh dấu tay. Phần ranh giới lành mạnh khi theo dõi có danh mục riêng với nhiều gợi ý hơn.
Cũng nên nhớ rằng mục đích ban đầu của bạn là giữ một vài thói quen, không phải tối ưu từng con số. Một tuần đi bộ đều đặn với số bước vừa phải có ý nghĩa hơn một ngày đạt kỷ lục rồi mệt cả tuần sau.
Đồng hồ không phải thiết bị chẩn đoán. Nếu bạn thấy đau ngực, khó thở, choáng khi vận động, mất ngủ kéo dài hay bất cứ chỉ số nào khiến bạn lo lắng, hãy đi khám bác sĩ thay vì dựa vào con số trên cổ tay.
Câu hỏi thường gặp
Số bước chân trên đồng hồ có chính xác không?
Số bước là ước tính từ cảm biến chuyển động, có sai số tuỳ thiết bị, cách đeo và loại hoạt động. Nó hữu ích để so ngày này với ngày khác trên cùng một thiết bị, không nên coi là con số đo chính xác tuyệt đối.
Có cần đồng hồ thông minh mới theo dõi thói quen được không?
Không cần. Đồng hồ chỉ tự ghi tốt một nhóm thói quen liên quan đến vận động và giấc ngủ. Phần lớn thói quen khác như uống nước, đọc sách, học ngoại ngữ vẫn cần đánh dấu tay trên sổ, lịch hay điện thoại.
Đi bộ bao nhiêu bước mỗi ngày là đủ?
Không có con số chung đúng cho mọi người. Khuyến nghị phổ biến hướng tới tổng thời gian vận động mỗi tuần, và mức phù hợp tuỳ tuổi, sức khoẻ, công việc. Người có bệnh nền hay đang mang thai nên hỏi bác sĩ để đặt mức vừa sức.
Quên đeo đồng hồ một ngày thì có tính là lỡ không?
Không nên. Ngày quên đeo là ngày thiếu dữ liệu, không phải ngày không làm. Nếu nhớ rõ đã đi bộ hay đã ngủ đúng giờ, đánh dấu tay. Nếu không nhớ, đánh một ký hiệu riêng cho ngày không có dữ liệu.
Dữ liệu từ đồng hồ có bị chia sẻ cho người khác không?
Có thể, tuỳ cài đặt. Kiểm phần quyền riêng tư trong ứng dụng đi kèm, tắt chia sẻ công khai và so sánh với bạn bè, gỡ quyền đọc dữ liệu của ứng dụng không còn dùng. Kiểm lại sau mỗi lần ứng dụng cập nhật lớn.
Điểm giấc ngủ thấp có phải là bị bệnh không?
Điểm giấc ngủ là ước tính của thiết bị, không phải chẩn đoán. Nếu bạn mất ngủ kéo dài, ngủ dậy vẫn mệt nhiều ngày hay có triệu chứng bất thường, hãy đi khám bác sĩ. Nếu con số làm bạn lo đến khó ngủ, nên ẩn nó đi.