DeuDan.comĐều Đặn
Công cụ đánh dấu: sổ, lịch, bảng tính, điện thoại

Chọn công cụ theo dõi thói quen: sổ giấy, lịch, bảng tính hay điện thoại

So sánh năm loại công cụ đánh dấu thói quen mỗi ngày, sáu câu hỏi để chọn đúng cái hợp nếp sống của bạn và cách thử hai tuần trước khi quyết.

Wooden desk by a window in a Hanoi apartment, a closed notebook, a pen, a phone lying face down and a mug, morning light, no people

Công cụ theo dõi thói quen tốt nhất là cái bạn chạm vào mỗi ngày mà không phải nghĩ. Một tờ lịch dán cửa tủ lạnh, một trang sổ kẹp bút, một bảng tính để sẵn trên máy làm việc hay một ứng dụng trên điện thoại đều làm được việc đánh dấu. Chỗ khác nhau nằm ở chỗ nó có nằm đúng đường đi của bạn hay không, có nhắc được bạn hay không, và sau một tháng bạn có đọc lại được hay không.

Bài này đặt năm loại công cụ cạnh nhau theo cách người dùng thật cảm nhận, đưa ra sáu câu hỏi để tự chọn, gợi ý cách ghép hai công cụ cho từng nếp sống, và một quy trình thử hai tuần để bạn không phải đổi tới đổi lui. Bài không giới thiệu ứng dụng hay hãng nào; tính năng sản phẩm thay đổi liên tục, còn nguyên lý chọn thì giữ được lâu.

Công cụ đúng là công cụ nằm trên đường bạn đi qua mỗi ngày

Phần lớn người bỏ việc theo dõi thói quen không phải vì lười, mà vì công cụ đặt sai chỗ. Cuốn sổ đẹp nằm trong ngăn kéo bàn làm việc ở công ty, trong khi thói quen cần ghi là đi bộ buổi tối ở nhà. Ứng dụng nằm ở màn hình thứ ba của điện thoại, giữa hàng chục biểu tượng khác. Tờ lịch dán trong phòng ngủ của con trong khi người cần đánh dấu là bố. Lúc mới bắt đầu, hứng khởi giúp bạn đi đường vòng để tìm công cụ; sau hai tuần, hứng khởi hết và đường vòng trở thành lý do để bỏ.

Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải là "công cụ nào hay nhất" mà là "lúc thói quen vừa xong, tay bạn đang ở đâu và mắt bạn đang nhìn gì". Uống cốc nước cuối cùng trong ngày ở bếp thì bút và lịch nên ở bếp. Đọc sách trên giường thì sổ nên nằm cạnh gối. Học từ vựng trên điện thoại trong giờ nghỉ trưa thì đánh dấu ngay trên điện thoại là hợp lý nhất.

Một điểm nữa ít ai để ý: việc đánh dấu nên mất dưới mười giây. Nếu phải mở khoá máy, tìm tệp, kéo tới đúng dòng, gõ chữ rồi lưu, bạn sẽ hoãn tới tối và tối thì quên. Công cụ càng đơn giản, tỉ lệ ghi đúng ngày càng cao, và dữ liệu càng đáng tin khi bạn đọc lại. Mọi tính năng phụ như biểu đồ, huy hiệu, chia sẻ đều đứng sau tiêu chí mười giây này.

Năm loại công cụ đánh dấu đặt cạnh nhau

Bảng dưới so theo trải nghiệm dùng hằng ngày chứ không theo thông số. Mỗi ô là nhận xét chung; bạn có thể thấy khác tuỳ thói quen và nơi ở.

Loại công cụHợp với aiĐiểm mạnhĐiểm yếu
Lịch treo tường và bútNgười ở nhà nhiều, theo dõi một đến ba thói quen, cả nhà cùng nhìnLuôn trong tầm mắt, không cần pin, đánh dấu một nét là xongKhông nhắc khi bạn quên, khó mang theo, ai đi qua cũng thấy
Sổ tay hoặc sổ chấm biNgười thích viết tay, muốn ghi kèm vài chữ ghi chúTự do bố cục, ghi chú ngắn ngay cạnh dấu tích, không phụ thuộc thiết bịMất sổ là mất dữ liệu, tính toán tỉ lệ phải đếm tay
Bảng tính trên máy hoặc trên mạngNgười làm việc với máy tính hằng ngày, thích con sốTự đếm, tự tô màu, lưu nhiều năm, dễ sao lưuPhải mở máy, gõ trên điện thoại khá vướng, dễ bị bỏ khi đi xa
Ứng dụng trên điện thoạiNgười luôn mang điện thoại, cần lời nhắcCó nhắc giờ, đánh dấu một chạm, xem lại nhanhDễ lẫn giữa thông báo khác, có thể thu thập dữ liệu, có loại đẩy so sánh với người khác
Đồng hồ hoặc vòng đeo tayNgười theo dõi vận động, giấc ngủ, muốn ghi tự độngTự ghi bước chân, thời gian ngủ ước tính, rung nhắcSố liệu là ước tính, phải sạc, chỉ hợp với một nhóm thói quen

Ngoài năm loại trên còn một cách nhiều người dùng mà không gọi tên: nhắn một ký hiệu vào nhóm nhắn tin với một người bạn hoặc người nhà mỗi khi xong việc. Cách này có bài riêng trong danh mục, vì nó là công cụ ghi nhưng đồng thời là chuyện cam kết với người khác, cần vài luật để không biến thành so sánh.

Sáu câu hỏi trước khi chọn

Thói quen diễn ra ở đâu? Nếu phần lớn thói quen ở nhà, công cụ giấy treo hoặc để cố định là đủ. Nếu thói quen rải rác ở công ty, ngoài đường, trên xe buýt, thứ bạn luôn mang theo, thường là điện thoại, sẽ thắng.

Bạn theo dõi mấy thói quen? Một đến ba thói quen vừa vặn với lịch tường hoặc một trang sổ. Từ năm thói quen trở lên, một bảng có hàng và cột, giấy hay bảng tính, sẽ gọn hơn nhiều so với ký hiệu chồng lên nhau trong một ô lịch.

Bạn có cần được nhắc không? Có người chỉ cần nhìn thấy tờ lịch là nhớ. Có người cần một lời nhắc lúc chín giờ tối. Giấy không biết nhắc; nếu bạn thuộc nhóm thứ hai, hoặc ghép giấy với một báo thức, hoặc dùng công cụ điện tử.

Bạn muốn đọc lại số liệu ở mức nào? Nếu chỉ cần nhìn thấy dải dấu tích dài ra là vui, giấy đủ. Nếu muốn biết tỉ lệ từng tháng, ngày nào trong tuần hay lỡ, bảng tính hoặc ứng dụng có xuất dữ liệu sẽ đỡ công đếm.

Thói quen có nhạy cảm không? Theo dõi uống thuốc, cân nặng, chi tiêu hay số lần cáu với con là chuyện riêng. Tờ lịch trên cửa tủ lạnh thì khách đến nhà cũng đọc được; ứng dụng thì dữ liệu nằm trên máy chủ của người khác. Mức riêng tư bạn cần sẽ loại bớt vài lựa chọn.

Bạn đã từng bỏ công cụ nào và vì sao? Đây là câu hữu ích nhất. Nếu lần trước bỏ ứng dụng vì thông báo quá nhiều, đừng chọn lại một ứng dụng nhiều thông báo. Nếu bỏ sổ vì quên mang theo, đừng mua cuốn sổ to hơn.

Ghép hai công cụ theo nếp sống

Không ít người dùng hai công cụ cùng lúc: một cái để đánh dấu nhanh, một cái để tổng kết. Điều quan trọng là mỗi thói quen chỉ có MỘT nơi ghi chính, tránh ghi hai chỗ rồi lệch nhau. Vài cách ghép thường gặp, ví dụ giả định:

  • Nhân viên văn phòng ở Thành phố Hồ Chí Minh: đánh dấu trên điện thoại trong ngày, cuối tuần chép tổng sang một bảng tính để đọc lại theo tháng.
  • Người làm ca ở khu công nghiệp Bắc Ninh: lịch tường ở phòng trọ vì giờ giấc đảo liên tục, ghi thêm chữ S, C, Đ cho ca sáng, chiều, đêm ở góc ô để sau này hiểu vì sao có ngày lỡ.
  • Sinh viên ở ký túc xá Cần Thơ: một trang sổ kẹp trong bìa vở học, vì vở luôn mang theo, còn điện thoại thì cố tình để xa khi học.
  • Người nội trợ: lịch tường trong bếp cho thói quen của cả nhà như ăn rau, đi ngủ sớm, kèm sổ riêng cho những thói quen chỉ của mình.
  • Người lớn tuổi: một tờ bảng kẻ ô to dán cạnh hộp thuốc để đánh dấu đã uống theo giờ bác sĩ dặn, kết hợp chuông báo trên điện thoại do con cháu cài sẵn.

Cách ghép nào cũng cần một quy ước nhỏ: dấu tích ở công cụ chính mới là dữ liệu thật, công cụ phụ chỉ để nhắc hoặc để tổng hợp. Như vậy khi hai nơi lệch nhau, bạn biết tin vào đâu.

Thử hai tuần trước khi quyết

Thay vì mua sổ đẹp hay cài ba ứng dụng một lúc, hãy cho công cụ một thời gian thử ngắn với tiêu chí rõ ràng.

  1. Chọn một công cụ duy nhất theo sáu câu hỏi ở trên, và chỉ đưa vào đó tối đa ba thói quen.
  2. Viết ra một dòng: "đánh dấu ở đâu, vào lúc nào". Ví dụ: đánh dấu trên tờ lịch cạnh bồn rửa bát, ngay sau khi rửa xong bát tối.
  3. Trong mười bốn ngày, ghi thêm một ký hiệu nhỏ mỗi khi bạn phải đánh dấu bù vào hôm sau vì quên. Ký hiệu này đo độ hợp của công cụ chứ không đo bạn.
  4. Ngày thứ mười lăm, đếm số lần phải đánh bù. Nếu dưới ba lần, công cụ đang nằm đúng chỗ. Nếu nhiều hơn, xem lại vị trí hoặc giờ đánh dấu trước khi đổi công cụ.
  5. Chỉ khi đã đổi vị trí mà vẫn hay quên, mới chuyển sang loại công cụ khác, và thử lại thêm hai tuần.

Mười bốn ngày đủ để vượt qua giai đoạn hứng khởi ban đầu nhưng chưa đủ dài để bạn chán nản rồi bỏ cả việc theo dõi. Cách thử này cũng giúp bạn tách hai chuyện hay bị trộn lẫn: công cụ không hợp và thói quen đặt quá sức.

Khi nào nên đổi công cụ và khi nào chỉ là cảm giác chán

Đổi công cụ có lý do chính đáng khi nếp sống thay đổi: chuyển nhà, đổi ca làm, bắt đầu đi công tác nhiều, hay thói quen chuyển từ trong nhà ra ngoài đường. Cũng nên đổi khi công cụ cũ bắt đầu gây hại, chẳng hạn ứng dụng gửi quá nhiều thông báo khiến bạn tắt hết, hoặc bảng tính phức tạp tới mức mỗi lần mở là ngại.

Ngược lại, có một kiểu muốn đổi rất quen thuộc: thấy ai đó khoe trang sổ trang trí đẹp, hay đọc được lời giới thiệu ứng dụng mới, thế là muốn bỏ hết làm lại. Nếu công cụ hiện tại vẫn được đánh dấu đều và bạn vẫn đọc lại được, cảm giác chán đó thường đến từ việc so với người khác chứ không từ nhu cầu thật. Đều Đặn khuyên bạn so mình với mình: tháng này đánh dấu có đều hơn tháng trước không, chứ không phải trang sổ của mình có đẹp bằng người khác không.

Khi đã quyết đổi, đừng bỏ dữ liệu cũ. Chụp ảnh các trang lịch hay sổ cũ, hoặc xuất tệp từ ứng dụng trước khi xoá, rồi ghi ngày chuyển sang công cụ mới. Vài tháng sau, nhìn lại cả quãng dài ở hai công cụ, bạn sẽ thấy mình đã đi được bao xa, thay vì có cảm giác mọi thứ bắt đầu lại từ số không.

Câu hỏi thường gặp

Theo dõi thói quen bằng giấy hay bằng điện thoại tốt hơn?

Không có câu trả lời chung. Giấy hợp khi thói quen diễn ra ở một chỗ cố định và bạn không cần nhắc. Điện thoại hợp khi thói quen rải rác nhiều nơi hoặc bạn hay quên. Hãy chọn theo nơi thói quen diễn ra và thử hai tuần.

Có nên dùng nhiều công cụ cùng lúc không?

Được, nhưng mỗi thói quen chỉ nên có một nơi ghi chính. Công cụ thứ hai dùng để nhắc hoặc để tổng kết cuối tuần. Ghi một thói quen ở hai nơi thường dẫn tới lệch số liệu và bạn không biết tin vào đâu.

Mới bắt đầu nên theo dõi bao nhiêu thói quen?

Với hầu hết người mới, một đến ba thói quen là vừa. Số này đủ để thấy lợi ích của việc đánh dấu mà không biến việc ghi thành một nhiệm vụ nặng nề. Khi đã đánh dấu đều được vài tuần, bạn có thể thêm dần.

Công cụ đắt tiền có giúp giữ thói quen tốt hơn không?

Thường là không. Cuốn sổ đắt hay ứng dụng trả phí không làm bạn đánh dấu đều hơn. Thứ quyết định là vị trí công cụ, thời điểm đánh dấu và số thói quen vừa sức. Một tờ giấy kẻ ô dán đúng chỗ thường hiệu quả hơn cả.

Đánh dấu bù vào hôm sau có được không?

Được, miễn là trung thực về việc đã làm hay chưa. Nhưng nếu phải đánh bù thường xuyên, đó là tín hiệu công cụ nằm sai chỗ hoặc giờ đánh dấu không hợp. Hãy dời công cụ tới nơi bạn đi qua ngay sau khi làm xong thói quen.

Lo bị người khác thấy dữ liệu thói quen thì nên chọn gì?

Thói quen riêng tư nên ghi trong sổ cá nhân hoặc bảng tính có mật khẩu trên máy của bạn. Nếu dùng ứng dụng, đọc kỹ phần quyền truy cập và nơi lưu dữ liệu, tắt chia sẻ công khai, và dùng ký hiệu thay cho tên thói quen nhạy cảm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138