DeuDan.comĐều Đặn
Theo dõi thói quen cùng gia đình và trẻ em

Nhà có hai con trở lên: mỗi con một bảng thói quen, không so chuỗi ngày giữa anh em

Nhà nhiều con dùng bảng thói quen sao cho không thành cuộc thi: mỗi con một bảng và một chỗ treo, việc theo sức từng con, câu nói thay cho câu so sánh.

Two Vietnamese siblings seen from behind in a narrow apartment hallway, each standing at a separate blank paper sheet taped on opposite walls, soft afternoon light

Nhà có từ hai con trở lên thì mỗi con nên có một bảng thói quen riêng, treo ở chỗ riêng, với những việc vừa sức của chính con đó — và bố mẹ không bao giờ đặt hai bảng cạnh nhau để so ai nhiều dấu hơn, ai giữ chuỗi dài hơn. Một bảng chung có hàng tên các con đặt sát nhau gần như chắc chắn biến thành cuộc thi, dù không ai tuyên bố.

Anh chị em vốn đã tự so với nhau đủ chuyện: ai được bố bế nhiều hơn, ai được miếng to hơn. Một tờ giấy có số liệu rõ ràng là chất liệu hoàn hảo cho cuộc so đó. Bài này giúp bố mẹ thiết kế bảng cho nhà nhiều con sao cho mỗi con chỉ so mình với chính mình, xử lý khi các con tự đem bảng ra so, và nói những câu thay thế cho những câu so sánh dễ buột miệng.

Vì sao bảng thói quen dễ thành cuộc thi giữa anh em

Trẻ em, nhất là trong khoảng 4–10 tuổi, rất nhạy với chuyện công bằng. Khi hai bảng nằm cạnh nhau, con không cần ai chỉ cũng nhìn sang bảng của anh hay em mình và đếm. Đứa nhiều dấu hơn thấy tự hào theo kiểu hơn người, đứa ít dấu hơn thấy mình kém. Cả hai cảm giác đều không giúp thói quen: đứa hơn bắt đầu làm để giữ vị trí, đứa kém bắt đầu chán hoặc đánh dấu bừa cho bằng.

Người lớn cũng góp phần, thường không cố ý. Một câu khen con lớn "anh đánh răng đủ cả tuần rồi đấy" nói trước mặt con nhỏ là một câu khen đối với anh nhưng cũng là một lời so đối với em. Một câu nhắc "em còn nhớ cất giày, sao con không nhớ" thì rõ ràng hơn nữa.

Vấn đề lớn hơn là so sánh kéo dài sẽ gắn nhãn cho các con: đứa "ngoan", đứa "lười", đứa "tự giác", đứa "phải nhắc". Những nhãn đó thường theo con rất lâu, và có khi trẻ bắt đầu sống đúng với nhãn mình được gán. Bảng thói quen sinh ra để giúp từng con nhìn thấy tiến bộ của mình, nên mọi thiết kế phải đi theo hướng tách các con ra, không đặt cạnh nhau.

Mỗi con một bảng, một chỗ treo, một bộ việc riêng

Bảng riêng, không chung một tờ. Dù chỉ là một tờ giấy chia đôi, hai hàng tên đặt sát nhau vẫn mời gọi so sánh. Mỗi con một tờ, kẻ theo cách con thích, màu con chọn. Tờ giấy mang dấu ấn riêng của con thì con cũng ít muốn đem ra so với tờ của người khác.

Treo ở hai chỗ khác nhau. Bảng của con lớn có thể treo ở cửa phòng hay góc bàn học, bảng của con nhỏ treo cạnh phòng tắm. Khi hai bảng không cùng lọt vào một tầm mắt, chuyện đếm và so tự giảm hẳn. Với nhà chật, có thể treo một bảng ở mặt trong cửa tủ quần áo của con.

Việc khác nhau theo sức từng con. Con 9 tuổi và con 5 tuổi không nên có cùng danh sách việc. Mỗi bảng có việc vừa sức của con đó, có định nghĩa "đã làm" riêng và mức tối thiểu riêng.

Kiểu đánh dấu khác nhau nếu con muốn. Con nhỏ dùng hình dán con vật, con lớn dùng bút. Cách đánh dấu khác nhau càng làm hai bảng khó so trực tiếp.

Thời điểm làm bảng mới cũng có thể khác. Không nhất thiết hai con cùng bắt đầu bảng vào cùng một ngày. Con nào sẵn sàng thì bắt đầu, con kia có thể chưa cần.

Công bằng không có nghĩa là giống nhau

Phản ứng thường gặp khi các con có bảng khác nhau là câu phàn nàn "sao em chỉ có hai việc mà con có bốn việc" hoặc ngược lại "sao anh được đọc truyện tự chọn còn con phải đọc cùng mẹ". Bố mẹ có thể giải thích theo cách trẻ hiểu: mỗi người trong nhà có đôi giày vừa với chân mình, không ai đi giày của người khác. Bảng thói quen cũng vậy, mỗi bảng vừa với một người.

Với con lớn, bố mẹ nói rõ hơn được: khi con bằng tuổi em, bảng của con cũng chỉ có hai việc; còn em lớn lên thì bảng sẽ có thêm việc. Điều này giúp con lớn không thấy mình bị giao nhiều hơn vì bị thiên vị, và con nhỏ hiểu rằng ít việc không có nghĩa là bị coi thường.

Công bằng thật sự nằm ở chỗ khác: mỗi con được bố mẹ dành thời gian xem bảng như nhau, được hỏi ý kiến như nhau khi chọn việc, được tôn trọng ô trống như nhau. Đó là những thứ trẻ thực sự đo khi nói "không công bằng", chứ không phải số ô trên giấy.

Câu dễ buột miệng và câu nên nói thay

Phần lớn so sánh giữa các con không đến từ tờ giấy mà đến từ lời nói. Bảng dưới gom những tình huống hay gặp và gợi ý câu thay thế.

Tình huốngCâu dễ buột miệngCâu nên nói thay
Con lớn đủ dấu cả tuần"Anh giỏi quá, em phải học anh đấy""Tuần này con nhớ đánh răng tối cả bảy hôm, con thấy thế nào" (nói riêng với con lớn)
Con nhỏ nhiều ô trống"Sao không được như chị""Hôm nào con hay quên nhỉ, mình xem lại cùng nhau"
Hai con cãi nhau ai nhiều dấu hơn"Ai nhiều hơn thì giỏi hơn""Mỗi bảng là của riêng mỗi con, mẹ chỉ xem con hôm nay so với con tuần trước"
Con nhỏ đòi việc giống anh"Em còn bé, làm sao được""Con muốn thêm việc nào, mình chọn một việc vừa sức con nhé"
Khoe với họ hàng"Đứa lớn tự giác lắm, đứa nhỏ thì phải nhắc suốt"Không nhắc đến bảng trước họ hàng; nếu có ai hỏi, nói chung "các con đang tập vài nếp nhỏ"

Nguyên tắc chung là nói về từng con riêng, khi chỉ có con đó, và so con với chính con của tuần trước. Nếu lỡ nói một câu so sánh, không sao, hãy nói lại với con bị thiệt: "lúc nãy mẹ nói thế là chưa đúng, mẹ không muốn so con với anh".

Khi chính các con tự đem bảng ra so

Dù bố mẹ cẩn thận đến đâu, các con vẫn sẽ có lúc tự so. Đó là chuyện bình thường của anh chị em, và cũng là cách trẻ tìm hiểu vị trí của mình trong nhà. Cách bố mẹ phản ứng quan trọng hơn việc ngăn tuyệt đối:

  1. Không phân xử ai hơn ai, kể cả khi con hỏi thẳng "con hay anh nhiều hơn".
  2. Chuyển câu chuyện về từng bảng: hỏi con đang so xem việc nào trên bảng của chính con dạo này dễ hơn.
  3. Nếu con lớn trêu con nhỏ vì ít dấu, nói riêng với con lớn sau đó, không trách trước mặt em.
  4. Nếu con nhỏ buồn vì thấy mình kém, ngồi với con xem lại bảng của con từ tuần đầu đến giờ, chỉ ra những ô con đã làm được mà trước đây chưa làm.
  5. Nếu việc so sánh lặp lại nhiều lần, dời hai bảng ra xa nhau hơn, hoặc chuyển bảng của con lớn vào sổ riêng.

Ví dụ giả định: hai chị em ở TP Hồ Chí Minh, 10 và 6 tuổi, hay tranh nhau đếm hình dán. Bố mẹ chuyển bảng của chị vào một cuốn sổ trong phòng, còn bảng hình dán của em vẫn ở cửa phòng tắm. Chuyện đếm giảm hẳn vì không còn hai tờ giấy để đặt cạnh nhau.

Thói quen chung của các con không có người thắng

Ngoài bảng riêng, các con có thể cùng một thói quen chung: dọn phòng chung năm phút trước khi ngủ, cùng tưới cây ngoài ban công, cùng cất đồ chơi ở phòng khách. Thói quen chung nên có một ô duy nhất cho cả nhóm, đánh dấu khi việc đã xong, không chia ai làm nhiều ai làm ít.

Cách làm này dạy một điều mà bảng riêng không dạy được: anh chị em là một đội. Khi em nhỏ chưa dọn kịp, anh giúp em một tay, ô vẫn được đánh dấu cho cả hai. Không có chuyện "con làm nhiều hơn em nên con được đánh dấu còn em thì không". Bố mẹ có thể khen việc giúp nhau nhưng không biến nó thành điểm cộng riêng cho đứa đã giúp.

Khi chọn thói quen chung, chọn việc mà đứa nhỏ nhất cũng góp được phần. Một việc chỉ đứa lớn làm được sẽ biến thói quen chung thành việc của riêng đứa lớn, còn đứa nhỏ chỉ đứng xem và rồi bị trách là không giúp. Ví dụ, việc cất đồ chơi ở phòng khách hợp hơn việc rửa bát, vì đứa ba tuổi cũng bỏ được vài món vào thùng.

Xem lại cuối tuần riêng với từng con

Buổi xem lại bảng cuối tuần ở nhà nhiều con nên diễn ra riêng với từng con, mỗi con năm đến mười phút. Có thể chia: bố ngồi với con lớn, mẹ ngồi với con nhỏ, tuần sau đổi lại. Khoảng thời gian riêng này có giá trị hơn cả bản thân tờ giấy, vì ở nhà nhiều con, những phút một kèm một với bố mẹ thường hiếm.

Trong buổi xem lại, không nhắc đến bảng của anh chị em. Câu hỏi chỉ xoay quanh con: việc nào con thấy dễ rồi, việc nào còn khó, tuần sau con muốn đổi gì. Nếu con tự nhắc đến anh chị em, lắng nghe rồi nhẹ nhàng đưa câu chuyện trở lại bảng của con.

Nếu muốn cả nhà cùng có một khoảnh khắc chung cuối tuần, đó nên là một hoạt động không gắn với số dấu tích: đi dạo, làm bánh, xem một bộ phim. Hoạt động đó diễn ra với tất cả các con, bất kể tuần đó bảng của ai trống bao nhiêu ô. Các con cần biết rằng tình thương và thời gian của bố mẹ không phụ thuộc vào tờ giấy, và cũng không chia theo số dấu tích. Đó là thông điệp quan trọng nhất mà một nhà nhiều con có thể gửi qua cách dùng bảng thói quen.

Câu hỏi thường gặp

Hai con sinh đôi thì có nên dùng chung một bảng?

Vẫn nên dùng hai bảng riêng. Trẻ sinh đôi thường bị so với nhau nhiều hơn mọi cặp anh em khác, từ cân nặng đến kết quả học. Bảng riêng, việc có thể khác nhau theo sở thích từng con, giúp mỗi con được nhìn như một người riêng.

Con lớn đòi bỏ bảng còn con nhỏ vẫn thích thì sao?

Để con lớn chuyển sang tự theo dõi riêng hoặc bỏ hẳn, con nhỏ vẫn giữ bảng. Giải thích với con nhỏ rằng mỗi người dùng bảng theo tuổi của mình, khi lớn em cũng có thể tự chọn. Không dùng chuyện con lớn bỏ bảng để nói con lớn tự giác hơn.

Có nên thưởng chung cho các con khi cả hai cùng giữ thói quen?

Không nên gắn phần thưởng với việc cả hai đều đạt, vì đứa ít dấu hơn sẽ bị coi là làm cả nhóm mất phần. Nếu muốn có hoạt động vui cuối tuần, cho nó diễn ra không điều kiện.

Con nhỏ bắt chước anh muốn có đủ việc như anh thì làm sao?

Cho con chọn thêm một việc vừa sức, có thể là phiên bản nhỏ hơn của việc anh làm, ví dụ anh đọc sách hai mươi phút thì em xem truyện tranh cùng mẹ năm phút. Con nhỏ thấy mình được tham gia mà không bị đặt mục tiêu quá sức.

Ông bà hay so các cháu với nhau thì bố mẹ nên làm gì?

Nói chuyện riêng với ông bà, giải thích nhà mình đang tránh so các con để mỗi đứa tự tin theo cách của mình, và nhờ ông bà khen từng cháu về việc cụ thể cháu làm. Không nên tranh luận trước mặt các con.

Có cách nào để các con tự hào về nhau thay vì so nhau?

Thói quen chung của các con, nơi chỉ có một ô cho cả nhóm, là cách tốt. Khi xong việc chung, bố mẹ ghi nhận cả nhóm và kể lại cụ thể ai đã giúp ai. Dần dần các con quen với cảm giác cùng làm, không phải cùng thi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138