Bạn không cần mua sổ hay cài thêm gì để theo dõi uống nước: một tờ giấy kẻ lưới 31 ô, vài mẩu băng dính trên bình, hoặc một bảng tính bốn cột là đủ. Ba mẫu này phủ gần hết nhu cầu — mẫu giấy cho người thích nhìn cả tháng một lúc, mẫu vạch trên bình cho người đi làm cả ngày, mẫu bảng tính cho người muốn cộng tổng và xem lại sau ba tháng.
Bài hướng dẫn cách dựng từng mẫu, kích thước nên dùng, chỗ dán hay để, cột nào nên có, và cách giữ bảng không bị bỏ xó sau tuần thứ hai. Phần chọn đơn vị đếm (cốc hay bình) và đặt mức nước đã có ở bài riêng của danh mục; ở đây tập trung vào cái bảng.
Chọn mẫu theo nơi bạn uống nhiều nhất
Trước khi kẻ bảng, hãy nghĩ xem phần lớn lượng nước trong ngày của bạn được uống ở đâu. Nếu là ở nhà — người nội trợ, người làm việc tại nhà, người đã nghỉ hưu — thì bảng giấy dán ở bếp hoặc cạnh bình lọc nước là thuận nhất, vì bạn đi ngang nó nhiều lần trong ngày. Nếu phần lớn là ở chỗ làm hoặc trên đường, bảng ở nhà sẽ chỉ được ghi vào buổi tối bằng trí nhớ, và trí nhớ về việc uống nước rất kém. Khi đó vạch dán trên bình mới là "bảng" thật, còn tờ giấy ở nhà chỉ để chép tổng mỗi tối.
Bảng tính trên máy tính hoặc điện thoại hợp với người đã quen mở bảng tính hằng ngày vì công việc, và muốn có biểu đồ tự vẽ sau vài tháng. Nếu bạn ít khi mở bảng tính, đừng bắt đầu bằng mẫu này; việc mở máy chỉ để ghi một con số là lực cản đủ lớn để bỏ.
Có thể kết hợp hai mẫu: vạch trên bình để biết trong ngày, lưới giấy hoặc bảng tính để giữ lịch sử. Nhưng đừng dùng cả ba cùng lúc ngay từ đầu. Bắt đầu bằng một mẫu, giữ được ba tuần rồi mới thêm mẫu thứ hai nếu thấy thiếu.
Một nguyên tắc chung cho cả ba: bảng phải nằm ở chỗ mắt nhìn thấy mà tay với tới. Bảng đẹp cất trong ngăn kéo là bảng chết.
Mẫu 1: lưới tháng trên một tờ giấy
Đây là mẫu cổ điển và vẫn dễ giữ nhất cho người ở nhà. Một tờ A4 hoặc A5, bút bi, thước kẻ, mười lăm phút.
- Kẻ một lưới 7 cột (thứ Hai đến Chủ nhật) và 5 hàng, đủ chứa một tháng. Ô nên to cỡ đầu ngón tay cái trở lên để có chỗ gạch nhiều nét.
- Ghi số ngày nhỏ ở góc trên mỗi ô. Viết tên tháng và mức đặt ra ở đầu tờ, ví dụ "mức: 7 cốc trắng 220 ml".
- Chừa một dải trống bên phải hoặc bên dưới lưới để ghi chú tuần: một dòng cho mỗi tuần, chỉ vài chữ.
- Quy ước ký hiệu ngay góc dưới tờ: gạch là một cốc nước lọc, chấm tròn là một cốc sữa hoặc nước ép, ô gạch chéo là ngày ốm không theo dõi.
- Dán tờ giấy cạnh bình lọc nước, cửa tủ lạnh hoặc mặt trong cánh tủ bếp, buộc sẵn một cây bút bằng sợi dây để bút không thất lạc.
- Cuối tháng gỡ xuống, kẹp vào một tệp. Ba tờ liên tiếp đặt cạnh nhau là bạn đã có hình ảnh ba tháng mà không cần biểu đồ.
Mẹo nhỏ: dùng hai màu bút, một màu cho ngày đi làm và một màu cho ngày nghỉ. Khi đọc lại, chỉ nhìn màu là thấy ngày nào hay thiếu, không cần đếm. Nếu có trẻ nhỏ trong nhà muốn bắt chước, cho con một tờ riêng với hình vẽ con tự chọn, và không đặt tờ của con cạnh tờ người lớn để so.
Mẫu 2: vạch giờ dán trên bình mang theo
Mẫu này biến chính cái bình thành bảng theo dõi. Bạn cần một bình trong hoặc mờ nhìn được mực nước, một cuộn băng dính giấy loại dùng để sơn, và một cây bút dạ. Đổ nước vào bình theo từng nấc đều nhau — ví dụ bình 1 lít chia bốn nấc 250 ml — và dán một mẩu băng dính ngang thân bình ở mỗi nấc. Cạnh mỗi mẩu ghi một mốc giờ bạn muốn uống tới đó: 9 giờ, 11 giờ, 14 giờ, 17 giờ.
Trong ngày bạn không phải ghi gì. Chỉ cần liếc bình: tới 11 giờ mà nước vẫn trên vạch thứ nhất là biết mình đang chậm. Cuối ngày, nhìn mực nước còn lại và chép một con số vào sổ hoặc lưới ở nhà — "hết 1 bình", "còn nửa nấc cuối". Nếu ngày nào bạn rót đầy hai lần, ghi thêm một dấu.
Có vài điều cần để ý. Băng dính giấy bong khi rửa bình nhiều lần, nên dán phía ngoài và rửa bình bằng tay tránh chỗ dán, hoặc chấp nhận dán lại mỗi tuần. Mốc giờ nên đặt theo nhịp làm việc thật của bạn chứ không chia đều máy móc: nếu buổi sáng bạn họp liền ba tiếng, nấc đầu có thể giãn ra. Bình thuỷ tinh thì nặng và dễ vỡ khi mang theo xe máy; bình nhựa nên chọn loại dùng cho đồ uống, rửa sạch và để khô hằng ngày.
Với người làm việc ngoài trời, đổ mồ hôi nhiều, mốc giờ trên bình chỉ là mức tối thiểu. Ngày nắng nóng có thể cần nhiều hơn số nấc trên bình; nếu thấy chóng mặt, chuột rút, mệt lả thì nghỉ vào bóng mát và tìm hỗ trợ y tế, đừng chỉ nhìn vạch.
Mẫu 3: bảng tính một dòng một ngày
Bảng tính hợp với người muốn cộng tổng tự động và xem lại sau vài tháng. Giữ bảng thật gọn; mỗi cột thêm vào là một việc phải làm mỗi ngày. Bốn đến năm cột là đủ:
| Cột | Ghi gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Ngày | Ngày tháng, để định dạng ngày để sau lọc theo tuần | 12/11 |
| Số đơn vị | Số cốc hoặc số bình, theo đúng đơn vị bạn đã chọn | 6 |
| Đạt mức | Một ô có hoặc không, tự tính bằng công thức so với mức | có |
| Loại ngày | Một chữ: làm, nghỉ, ốm, đi xa | làm |
| Ghi chú | Không bắt buộc, tối đa năm chữ | họp chiều, quên bình |
Đặt mức ở một ô riêng phía trên bảng thay vì gõ thẳng vào công thức, để khi đổi mức chỉ sửa một chỗ. Cuối tháng, một ô đếm số ngày "có" chia cho số ngày đã ghi là ra tỉ lệ đạt mức — con số này hữu ích hơn tổng lít, vì nó cho biết bạn đều đặn tới đâu.
Nếu bảng tính lưu trên dịch vụ trực tuyến, để chế độ riêng tư, không chia sẻ công khai đường dẫn. Dữ liệu uống nước nghe vô hại, nhưng khi bảng lớn dần với ghi chú ốm đau, đi xa, nó trở thành nhật ký sinh hoạt khá chi tiết về bạn.
Cột ghi chú: viết gì để sau này đọc ra quy luật
Ghi cái khác thường, không ghi cái bình thường. Ngày như mọi ngày thì để trống. Chỉ ghi khi có gì lệch: trời nóng bất thường, ốm, đi xa, họp liền, ăn tiệc. Nhờ vậy cột ghi chú không thành gánh nặng và khi đọc lại, mỗi chữ đều có nghĩa.
Dùng một bộ chữ cố định. Chọn sẵn năm sáu từ ngắn và dùng lại: "nóng", "ốm", "xa", "họp", "tiệc", "quên bình". Từ cố định thì cuối tháng đếm được, ví dụ có bao nhiêu ngày "quên bình".
Ghi nguyên nhân bạn đoán, không ghi lời tự trách. "Họp chiều" giúp bạn sửa; "lười" thì không giúp được gì. Nếu không biết vì sao thiếu, để trống còn hơn viết một lời chê mình.
Ghi điều đã thử. Khi bạn thay đổi gì đó — đổi chỗ để bình, mang bình đi họp — ghi một chữ "thử" và mô tả ngắn vào ngày bắt đầu. Hai tuần sau so trước và sau mốc đó là biết thay đổi có tác dụng không.
Không ghi số liệu sức khoẻ chi tiết vào đây. Nếu bạn đang theo dõi theo chỉ định của bác sĩ, ghi theo mẫu bác sĩ đưa và mang sổ đi khám. Bảng uống nước thông thường không cần huyết áp, cân nặng hay thuốc — tách riêng cho gọn và cho riêng tư.
Chỉnh mẫu cho người cao tuổi, người mắt kém hoặc tay run
Ba mẫu trên viết cho người trẻ quen cầm bút. Khi làm bảng cho cha mẹ lớn tuổi, hoặc cho chính mình khi mắt đã kém, vài điều chỉnh nhỏ làm bảng dễ dùng hơn nhiều:
- Ô thật to, chỉ một tuần trên một tờ thay vì cả tháng. Bảy ô to dễ nhìn hơn ba mươi mốt ô nhỏ.
- Thay gạch bút bằng nam châm tròn hoặc kẹp gỗ: mỗi lần uống xong một cốc, chuyển một nam châm từ cột "chưa" sang cột "rồi". Tay run vẫn làm được, mắt kém vẫn đếm được bằng tay.
- Đặt số cốc trong ngày bằng đúng số cốc thật để sẵn trên khay từ sáng. Cốc rỗng dần là bảng tự nhiên, không cần ghi gì.
- Chữ số in đậm, cỡ lớn, nền trắng, mực đen. Tránh màu nhạt và nét mảnh.
- Nếu người con ở xa muốn biết cha mẹ uống ra sao, hỏi thăm bằng lời trong cuộc gọi hằng ngày thay vì bắt chụp ảnh bảng gửi đi. Giữ cho cha mẹ quyền tự quản việc của mình.
- Mức nước cho người cao tuổi có bệnh tim, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu phải theo lời bác sĩ; bảng chỉ giúp nhớ, không thay lời dặn.
Bảng cho người lớn tuổi nên đặt ngay cạnh chỗ ngồi quen hằng ngày — cạnh ghế xem ti vi, bàn uống trà — chứ không phải ở bếp, nơi họ có thể ít lui tới.
Giữ bảng sống qua tháng thứ hai
Tuần đầu ai cũng ghi đầy đủ. Bảng thường chết vào khoảng tuần thứ ba đến thứ sáu, khi sự mới mẻ hết và lịch sống có một chỗ gãy — một đợt ốm, một chuyến đi, một tuần dồn việc. Vài cách giúp bảng sống sót qua giai đoạn này.
Thứ nhất, chuẩn bị sẵn tờ của tháng sau từ cuối tháng trước. Khoảng trống giữa hai tháng là chỗ bỏ cuộc phổ biến nhất: tờ cũ đầy, tờ mới chưa kẻ, vài ngày không ghi rồi thôi luôn. Kẻ sẵn hai ba tờ một lúc, hoặc sao chép sẵn trang bảng tính của ba tháng tới.
Thứ hai, cho phép ô "không theo dõi". Ngày ốm, ngày đi xa không có bình quen, cứ gạch chéo ô và đi tiếp. Một ô gạch chéo khác hẳn một ô trống vì bỏ cuộc: nó cho biết bạn vẫn đang giữ bảng, chỉ tạm nghỉ có chủ ý.
Thứ ba, đọc lại ngắn mỗi cuối tuần. Năm phút nhìn bảng, ghi một dòng vào dải ghi chú tuần. Việc đọc lại làm bảng có ích, và thấy bảng có ích thì mới muốn ghi tiếp. Bảng chỉ để ghi mà không bao giờ đọc thì sớm muộn cũng bị bỏ.
Cuối cùng, nếu sau hai tháng bạn thấy uống nước đã thành nếp và không cần nhìn bảng nữa, cứ cất bảng đi. Mục đích của bảng là giúp nếp mới bám rễ, không phải tồn tại mãi.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng sổ chấm bi hay giấy kẻ ô để vẽ bảng uống nước?
Loại nào cũng được, miễn ô đủ to để gạch nhiều nét. Sổ chấm bi linh hoạt khi muốn đổi kiểu lưới; giấy kẻ ô vuông thì kẻ nhanh hơn. Với bảng dán tường, một tờ A4 rời thường tiện hơn sổ.
Băng dính trên bình có an toàn khi đựng nước nóng không?
Băng dính dán phía ngoài thân bình không chạm nước uống, nhưng nước quá nóng có thể làm keo mềm và bong. Với đồ uống nóng nên dùng bình giữ nhiệt và ghi theo số lần rót thay vì dán vạch.
Bảng tính có cần làm biểu đồ không?
Không bắt buộc. Một ô tỉ lệ ngày đạt mức mỗi tháng đã đủ để so mình với mình. Biểu đồ chỉ đáng làm khi bạn đã có ba tháng dữ liệu trở lên và muốn nhìn xu hướng dài.
Có nên in mẫu bảng có sẵn trên mạng không?
Có thể, nhưng mẫu in sẵn thường có quá nhiều cột hoặc tám cốc cố định không hợp với cốc nhà bạn. Tự kẻ mất mười lăm phút nhưng vừa đúng đơn vị của mình và dễ sửa khi cần.
Dán bảng ở chỗ làm có ngại không?
Nếu ngại, dùng mẫu vạch trên bình: không ai biết đó là bảng theo dõi, và bạn vẫn biết mình đang ở đâu trong ngày. Tối về chép một con số vào bảng ở nhà là đủ.
Mất tờ bảng giữa tháng thì làm sao?
Kẻ tờ mới và ghi tiếp từ hôm nay, không cố nhớ lại những ngày đã mất. Lần sau chụp ảnh tờ bảng mỗi cuối tuần để có bản dự phòng, lưu ở chỗ riêng tư trên máy.