Ngày nghỉ định trước là những ngày bạn quyết định từ đầu là không làm một thói quen, ghi sẵn lên bảng bằng ký hiệu riêng, và không tính là ngày lỡ. Nhiều thói quen tốt không cần, thậm chí không nên làm mỗi ngày: tập thể dục cần ngày cho cơ thể hồi phục, việc học cần lúc để đầu óc thư giãn, ngay cả việc ghi chi tiêu cũng có thể chỉ làm vào ngày thường. Ép mọi thói quen vào nhịp bảy ngày một tuần là cách nhanh nhất để bảng theo dõi đầy dấu chéo không cần thiết.
Bài này hướng dẫn chọn ngày nghỉ cho từng loại thói quen, cách ghi trước trên sổ, lịch và bảng tính, cách đếm chuỗi khi có ngày nghỉ, và phân biệt ngày nghỉ định trước với ngày nghỉ có lý do đột xuất.
Vì sao thói quen hằng ngày không phải lúc nào cũng tốt hơn
Có một niềm tin phổ biến rằng làm mỗi ngày là cách duy nhất để hình thành thói quen. Với những việc rất nhỏ như uống một cốc nước khi dậy hay đánh răng, điều này đúng, vì việc nhỏ đến mức không có lý do để nghỉ. Nhưng với những việc tốn sức hoặc tốn thời gian, làm mỗi ngày có thể dẫn đến mệt mỏi, chán, hoặc với vận động là đau và chấn thương.
Lời khuyên phổ thông về tập luyện thường nhắc tới ngày nghỉ để cơ thể hồi phục, đặc biệt với các bài tập nặng. Mỗi người có mức khác nhau tuỳ tuổi, sức khoẻ và cường độ tập; người có bệnh lý hoặc mới bắt đầu nên hỏi bác sĩ hay người có chuyên môn về nhịp tập phù hợp. Điều quan trọng với bảng theo dõi là: nếu ngày nghỉ là một phần của kế hoạch, nó không nên hiện lên như một lần thất bại.
Với việc học, đọc, luyện một kỹ năng, ngày nghỉ cũng có giá trị riêng. Nó cho bạn thời gian làm những việc khác, gặp gỡ, nghỉ ngơi, và quay lại với tâm thế thoải mái hơn. Một nhịp năm hay sáu ngày một tuần duy trì được nhiều năm thường đáng giá hơn nhịp bảy ngày chỉ giữ được vài tháng.
Gợi ý số ngày mỗi tuần theo loại thói quen
Bảng dưới là gợi ý phổ thông để bạn tham khảo khi lên kế hoạch, không phải quy định. Với những thói quen liên quan đến sức khoẻ, mỗi người khác nhau; hãy điều chỉnh theo cơ thể mình và lời khuyên của người có chuyên môn.
| Loại thói quen | Nhịp gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Việc rất nhỏ (uống một cốc nước khi dậy, đánh răng, vươn vai) | Mỗi ngày | Tốn ít sức, nghỉ không có lợi gì |
| Đi bộ nhẹ | Phần lớn các ngày, có thể nghỉ một ngày | Vận động nhẹ, ít cần hồi phục |
| Tập thể dục cường độ vừa đến cao | Vài buổi một tuần, xen ngày nghỉ | Cơ thể cần thời gian hồi phục |
| Đọc sách, học ngoại ngữ | Năm đến sáu ngày một tuần | Giữ được nhịp mà vẫn có ngày thư giãn |
| Ghi chi tiêu | Mỗi ngày có chi tiêu, hoặc gom vào một hai buổi mỗi tuần | Tuỳ thói quen chi tiêu và độ chi tiết muốn theo dõi |
| Dọn dẹp một góc nhà | Hai đến bốn lần một tuần | Không cần ngày nào cũng dọn |
Sau khi chọn nhịp, hãy viết nó ngay cạnh tên thói quen trên bảng, ví dụ "đọc sách, sáu ngày một tuần, nghỉ Chủ nhật". Ghi rõ như vậy để bạn và cả người cùng theo dõi không băn khoăn mỗi khi thấy ô Chủ nhật trống.
Chọn ngày nghỉ nào trong tuần
Ngày vốn đã bận. Nếu thứ Năm bạn luôn họp muộn, hoặc thứ Bảy luôn về nhà bố mẹ, đặt ngày nghỉ vào đó. Đây là cách dễ nhất, vì bạn đang biến những ngày hay lỡ thành ngày nghỉ hợp lệ.
Ngày sau buổi nặng nhất. Với tập luyện, ngày nghỉ thường đặt sau buổi tập nặng nhất trong tuần, để cơ thể kịp hồi phục.
Ngày dành cho gia đình. Nhiều người chọn Chủ nhật làm ngày nghỉ cho phần lớn thói quen, để có trọn một ngày cho gia đình mà không phải nghĩ đến bảng.
Cố định hay linh hoạt. Ngày nghỉ cố định dễ nhớ và dễ ghi trước. Ngày nghỉ linh hoạt, ví dụ "nghỉ một ngày bất kỳ trong tuần", hợp với người lịch thất thường nhưng cần quy ước rõ: ngày nghỉ được chọn trước khi ngày đó bắt đầu, không phải chọn lại sau khi đã lỡ.
Không cần mọi thói quen nghỉ cùng ngày. Bạn có thể nghỉ tập thứ Tư và Chủ nhật, nhưng nghỉ đọc sách chỉ Chủ nhật. Bảng sẽ có hai ký hiệu nghỉ ở hai chỗ khác nhau, hoàn toàn bình thường.
Ghi ngày nghỉ lên bảng trước
Điểm khác biệt giữa ngày nghỉ định trước và ngày lỡ là thời điểm ghi. Ngày nghỉ được ghi trước khi nó đến. Một trình tự đơn giản để làm điều này mỗi tuần:
- Chọn một thời điểm cố định trong tuần, ví dụ tối Chủ nhật, để kẻ ô cho tuần mới.
- Với mỗi thói quen, điền ngay ký hiệu nghỉ định trước vào những ngày nghỉ đã chọn. Trên sổ giấy có thể dùng dấu gạch ngang; trên bảng tính, một chữ cái và màu nền nhạt.
- Nếu tuần này có sự kiện đặc biệt đã biết, như đám cưới hay chuyến đi, điều chỉnh ngày nghỉ cho phù hợp, vẫn ghi trước.
- Trong tuần, những ô đã có ký hiệu nghỉ thì để nguyên, không cần làm gì thêm.
- Nếu muốn đổi ngày nghỉ giữa tuần, chỉ đổi trước khi ngày đó bắt đầu, và ghi một chữ ghi chú để nhớ.
Quy tắc ghi trước giữ cho ngày nghỉ minh bạch. Nó ngăn việc biến ngày lỡ thành ngày nghỉ sau khi chuyện đã xảy ra, một kiểu tự lừa mình nhẹ nhàng mà lâu dần làm bảng mất ý nghĩa.
Đếm chuỗi khi có ngày nghỉ
Cách đơn giản nhất: ngày nghỉ định trước không cộng vào chuỗi và không làm đứt chuỗi. Chuỗi chỉ đếm những ngày dự định làm. Nếu bạn đọc sách sáu ngày một tuần trong bốn tuần không lỡ ngày nào, chuỗi là 24 ngày dự định, liền mạch.
Cách thứ hai: đếm theo tuần. Một tuần đạt đủ số ngày đã định, ví dụ năm trên năm ngày dự định, được tính là một tuần liền. Cách này hợp với thói quen vài buổi một tuần, và cho phép bạn linh hoạt đổi ngày trong tuần mà không phải tính toán từng ô.
Cách thứ ba, dành cho người không muốn đếm chuỗi: chỉ ghi tỉ lệ ngày đã làm trên số ngày dự định trong tháng. Ví dụ giả định, dự định 22 ngày đọc sách, làm được 20 ngày. Con số này phản ánh đúng hơn mức độ đều đặn so với việc chia cho ba mươi ngày của cả tháng, vì nó không phạt bạn vì những ngày đã định nghỉ.
Dù chọn cách nào, hãy viết nó ra ở đầu trang. Đổi cách đếm giữa tháng làm cuối tháng nhìn lại khó so sánh.
Phân biệt ngày nghỉ định trước với ngày nghỉ có lý do
Ngày nghỉ định trước là ngày bạn chủ động chọn từ trước, như Chủ nhật nghỉ đọc sách. Ngày nghỉ có lý do là ngày bạn định làm nhưng hoàn cảnh không cho phép, như ốm, có tang, việc gia đình đột xuất. Cả hai đều không phải ngày lỡ, nhưng nên dùng hai ký hiệu khác nhau.
Lý do để tách: khi đọc lại, ngày nghỉ định trước cho bạn biết nhịp bạn đã chọn có hợp không, còn ngày nghỉ có lý do cho biết cuộc sống đã chen vào bao nhiêu lần. Nếu tháng nào cũng có rất nhiều ngày nghỉ có lý do, có thể nhịp đã chọn còn quá dày so với hoàn cảnh thật, và nên thêm ngày nghỉ định trước.
Ngược lại, nếu bạn thấy mình hầu như không bao giờ dùng đến ngày nghỉ định trước, cứ làm cả vào những ngày đó, có thể bạn đã sẵn sàng tăng nhịp. Nhưng không bắt buộc. Làm thêm vào ngày nghỉ là niềm vui, không phải nghĩa vụ, và bạn hoàn toàn có thể giữ ngày nghỉ trên bảng như một khoảng thở được bảo vệ.
Một ngày không theo dõi gì cả
Ngoài ngày nghỉ cho từng thói quen, một số người thấy dễ chịu khi có hẳn một ngày trong tuần hoặc trong tháng không mở bảng theo dõi. Ngày đó không đánh dấu, không ghi chú, không nhìn số. Họ vẫn có thể đọc sách hay đi bộ nếu muốn, nhưng làm vì thích chứ không vì ô nào đang chờ.
Ngày như vậy giống một khoảng thở cho chính việc theo dõi. Sau nhiều tuần ghi đều, việc ghi chép dù nhẹ đến đâu cũng thành một việc phải nhớ. Một ngày không ghi giúp bạn nhận ra thói quen nào đã đủ vững để tự đứng, và nhắc rằng bảng chỉ là công cụ, cuộc sống mới là thứ chính.
Trên bảng, ngày này có thể ghi trước bằng một ký hiệu chung cho cả cột, ví dụ một đường gạch dọc qua mọi hàng của ngày Chủ nhật cuối tháng. Khi đếm chuỗi hay tính tỉ lệ, ngày này được bỏ ra như mọi ngày nghỉ định trước khác. Nếu bạn thấy ý tưởng này làm mình lo hơn là nhẹ nhõm, không cần áp dụng; nó chỉ là một lựa chọn cho người đã theo dõi lâu và muốn được nghỉ khỏi chính việc theo dõi.
Ví dụ giả định: bảng tuần của một người tập chạy
Chị Hằng ở Khánh Hoà theo dõi ba thói quen: chạy bộ, giãn cơ và đọc sách. Đây là ví dụ giả định. Chị chạy bốn buổi một tuần vào thứ Hai, Tư, Sáu và Chủ nhật, nghỉ thứ Ba, Năm, Bảy. Giãn cơ mười phút mỗi ngày, kể cả ngày nghỉ chạy. Đọc sách sáu ngày, nghỉ thứ Bảy vì đó là ngày đưa con đi học thêm và về thăm ông bà.
Mỗi tối Chủ nhật, chị kẻ ô cho tuần mới và điền trước ba dấu gạch ngang ở hàng chạy bộ, một dấu gạch ngang ở ô thứ Bảy hàng đọc sách. Hàng giãn cơ để trống cả bảy ô chờ tích. Trong tuần, chị chỉ cần lấp những ô còn trống.
Cuối tháng, chị thấy hàng chạy bộ có mười lăm trên mười sáu buổi dự định, một buổi lỡ vì trời mưa to. Hàng đọc sách hai mươi hai trên hai mươi bốn ngày dự định. Chị không cảm thấy tháng đó nhiều ô trống, vì những ô trống có chủ đích đã được đánh dấu từ đầu, và đó là lý do bảng của chị nhìn đều đặn dù chị không làm việc gì đủ bảy ngày một tuần ngoài giãn cơ.
Câu hỏi thường gặp
Thói quen nào nên làm mỗi ngày, thói quen nào nên có ngày nghỉ?
Việc rất nhỏ, tốn ít sức như uống một cốc nước khi dậy nên làm mỗi ngày. Việc tốn sức như tập thể dục cường độ cao cần ngày nghỉ để cơ thể hồi phục. Việc học, đọc thường hợp với năm, sáu ngày một tuần.
Ngày nghỉ định trước có làm đứt chuỗi ngày không?
Không, nếu bạn quy ước như vậy và ghi trước trên bảng. Chuỗi chỉ đếm những ngày dự định làm. Cũng có thể đếm theo tuần để linh hoạt hơn.
Có được đổi ngày nghỉ giữa tuần không?
Được, nhưng chỉ đổi trước khi ngày đó bắt đầu và ghi chú lại. Chọn ngày nghỉ sau khi đã lỡ là biến ngày lỡ thành ngày nghỉ, và lâu dần làm bảng mất ý nghĩa.
Ngày nghỉ mà vẫn muốn làm thì ghi thế nào?
Cứ làm và tích ô nếu thấy vui, có thể kèm một chấm nhỏ để biết là làm thêm. Đó là niềm vui chứ không phải nghĩa vụ. Không nên vì một lần làm thêm mà bỏ ngày nghỉ khỏi kế hoạch.
Mới bắt đầu tập thể dục nên nghỉ mấy ngày một tuần?
Không có con số chung cho mọi người, vì phụ thuộc tuổi, sức khoẻ và cường độ tập. Người mới bắt đầu thường nên đi chậm, xen ngày nghỉ. Người có bệnh lý tim mạch, xương khớp hoặc đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước.
Tỉ lệ ngày làm được nên tính trên ba mươi ngày hay trên số ngày dự định?
Nên tính trên số ngày dự định. Chia cho cả tháng sẽ phạt bạn vì những ngày đã chủ động nghỉ, và làm con số thấp hơn thực tế đều đặn của bạn.