Cách theo dõi buổi tối không lướt điện thoại dễ giữ nhất là chọn một giờ cất máy cố định, đặt điện thoại vào một chỗ cố định, rồi mỗi tối ghi lại giờ bạn thật sự cất máy. Bạn không cần đếm số phút đã lướt; khoảng lệch giữa giờ định và giờ thật đã nói gần đủ mọi điều về thói quen buổi tối của mình.
Bài này dành cho người muốn lấy lại buổi tối cho việc nhà, cho con cái, cho một cuốn sách hay đơn giản là cho một khoảng yên tĩnh, sau một ngày làm việc gắn với màn hình. Bạn sẽ có cách chọn giờ và chỗ cất máy, mẫu bảng ghi, cách xử lý những tối khó, gợi ý cho buổi tối được trả lại và cách đọc kết quả sau một tháng.
Vì sao theo dõi giờ cất máy thay vì đếm số phút
Báo cáo thời gian sử dụng cho bạn biết tổng số phút dùng điện thoại cả ngày, nhưng buổi tối là chuyện khác. Ba mươi phút lướt video lúc nghỉ trưa và ba mươi phút lướt lúc mười giờ đêm có cùng con số, nhưng tác động lên buổi tối của bạn khác hẳn. Thứ bạn muốn đo ở đây không phải là bao nhiêu, mà là bạn có trả lại được buổi tối cho mình hay không.
Giờ cất máy là một con số đơn giản, ai cũng tự ghi được mà không cần mở báo cáo. Nó cũng đo đúng hành động cụ thể bạn muốn hình thành: đặt điện thoại xuống và rời khỏi nó. Nếu tối nay giờ định là 20 giờ 30 mà bạn cất lúc 21 giờ 15, bạn biết ngay khoảng lệch là 45 phút, và thường cũng nhớ được vì sao.
Cách đo này còn có một lợi ích phụ: nó không phạt bạn vì dùng điện thoại trước giờ cất. Bạn có thể nhắn tin cho bạn bè lúc 19 giờ, xem tin tức lúc 20 giờ, miễn là đến giờ đã chọn thì máy được đặt xuống. Chỉ một mốc rõ ràng thay vì một lời cấm mơ hồ "buổi tối bớt dùng điện thoại".
Chọn giờ cất máy và chỗ cất
Hai quyết định này nên làm trước khi bắt đầu, và giữ nguyên ít nhất hai tuần.
- Chọn giờ cất máy dựa trên lịch thật của gia đình, không dựa trên giờ lý tưởng. Nếu cả nhà ăn tối lúc 19 giờ 30 và dọn dẹp xong lúc 20 giờ 15, giờ cất máy hợp lý có thể là 20 giờ 30.
- Chọn chỗ cất cố định, càng xa chỗ bạn ngồi buổi tối càng tốt: một ổ cắm ở hành lang, bàn trong bếp, kệ ở phòng khách nếu buổi tối bạn ở phòng ngủ. Chỗ cất mà với tay lấy được thì không phải chỗ cất.
- Nếu đang dùng điện thoại làm đồng hồ báo thức, chuẩn bị một chiếc đồng hồ báo thức riêng để không có lý do mang máy vào giường.
- Báo trước cho người thân và đồng nghiệp hay liên lạc buổi tối rằng sau giờ đó bạn sẽ trả lời chậm, có việc gấp thì gọi điện.
- Bật chế độ không làm phiền trên điện thoại từ giờ cất máy, cho phép cuộc gọi từ danh sách người thân lọt qua.
- Ghi giờ cất máy đã chọn lên đầu trang theo dõi, kèm lý do bạn muốn lấy lại buổi tối.
Chỗ cất là yếu tố quyết định nhiều hơn ý chí. Khi điện thoại nằm ở phòng khác, mỗi lần muốn cầm lên bạn phải đứng dậy và đi, và quãng đường đó đủ để bạn tự hỏi có thật cần không. Nếu nhà chật, không có phòng nào khác, một chiếc hộp có nắp đặt trên nóc tủ cũng làm được việc tương tự.
Mẫu bảng ghi: giờ định, giờ thật và việc làm thay
Mỗi dòng một tối. Ví dụ giả định tuần đầu của một người làm văn phòng, giờ cất máy đã chọn là 20 giờ 30:
| Tối | Giờ cất thật | Lệch | Làm gì sau khi cất | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thứ Hai | 20:40 | 10 phút | Đọc sách với con | |
| Thứ Ba | 21:25 | 55 phút | Đi ngủ | Lướt video trên ghế sau khi rửa bát |
| Thứ Tư | 20:30 | 0 | Gấp quần áo, nói chuyện | |
| Thứ Năm | 22:00 | 90 phút | — | Nhóm công việc nhắn liên tục |
| Thứ Sáu | 21:00 | 30 phút | Xem phim cùng cả nhà trên tivi | Tối thứ Sáu tự cho lùi |
| Thứ Bảy | Không ghi | — | — | Đi chơi xa |
| Chủ nhật | 20:35 | 5 phút | Chuẩn bị đồ cho tuần mới |
Cột "làm gì sau khi cất" quan trọng không kém cột giờ. Sau vài tuần, nó cho bạn thấy những tối giữ được giờ thường có một việc cụ thể chờ sẵn, còn những tối lệch xa thường là những tối không có kế hoạch gì. Đó là manh mối để chuẩn bị cho buổi tối, thay vì chỉ cố gắng cưỡng lại chiếc điện thoại.
Những tối khó và cách ghi cho công bằng với mình
Tối có việc công việc thật sự gấp. Ghi chữ "việc" và giờ cất thật, không tính là lệch. Nếu một tuần có hơn hai tối như vậy, đó là thông tin cần mang ra nói với cấp trên hoặc đồng nghiệp về giờ liên lạc, không phải chuyện thói quen cá nhân.
Người làm ca, làm đêm. Giờ cất máy tính theo lịch ca của bạn, không theo đồng hồ của người khác. Người tan ca lúc 22 giờ có thể đặt giờ cất máy là một tiếng sau khi về đến nhà.
Gọi cho người thân ở xa. Gọi video cho bố mẹ ở quê hay vợ chồng làm việc xa nhà là thời gian chủ động, không phải lướt. Có thể đặt giờ gọi trước giờ cất máy, hoặc ghi ngoại lệ, đừng để việc theo dõi làm bạn ngại gọi.
Con nhỏ, người ốm cần liên lạc. Điện thoại vẫn cần ở trong tầm nghe chuông. Cất ở chỗ nghe được chuông nhưng không với tay được là một cách dung hoà.
Cuối tuần và ngày lễ. Có thể đặt giờ cất muộn hơn cho cuối tuần, quyết từ đầu, ghi lên đầu trang. Không đổi giờ ngay trong tối đó.
Tối đi vắng, ngủ lại nhà người khác. Không cần cố giữ giờ ở nơi không phải nhà mình, nơi không có chỗ cất quen. Để trống dòng đó, ghi chữ "đi vắng", và không tính vào khoảng lệch trung bình. Bảng theo dõi chỉ đo những tối bạn ở trong nhịp sinh hoạt bình thường; trộn cả những tối bất thường vào chỉ làm con số khó đọc mà không cho thêm hiểu biết nào về thói quen thật.
Buổi tối được trả lại: chuẩn bị sẵn một việc
Lý do phổ biến nhất khiến người ta quay lại cầm máy sau khi cất là không biết làm gì. Vì vậy hãy chuẩn bị sẵn một danh sách ngắn những việc bạn thật sự muốn làm vào buổi tối, đặt ngay chỗ bạn thường ngồi:
- Một cuốn sách đang đọc dở, để mở sẵn ở trang đánh dấu cạnh ghế.
- Một việc tay chân nhỏ: gấp quần áo, tưới cây, sắp lại một ngăn tủ, chuẩn bị nguyên liệu cho bữa sáng mai.
- Trò chuyện với người nhà về một chuyện cụ thể trong ngày, không phải câu hỏi chung chung "hôm nay thế nào".
- Đọc sách hoặc kể chuyện cho con, cùng con xếp hình, vẽ tranh.
- Đi bộ quanh khu nhà mười lăm phút sau bữa tối, nếu khu bạn ở an toàn và thoáng.
- Viết vài dòng vào sổ về ngày hôm nay, hoặc lên danh sách việc cho ngày mai.
- Luyện một kỹ năng tay như đàn, viết chữ đẹp, đan móc trong một khoảng ngắn.
Không cần làm hết, chỉ cần có sẵn hai ba lựa chọn. Ghi việc đã làm vào cột "làm gì sau khi cất" để sau một tháng biết việc nào thật sự giữ chân bạn khỏi chiếc điện thoại.
Đọc lại sau 30 ngày: nhìn khoảng lệch theo thứ trong tuần
Cuối tháng, tính khoảng lệch trung bình của từng tuần, rồi xem nó tăng, giảm hay đi ngang. Sau đó nhìn theo thứ trong tuần: tối nào hay lệch xa nhất. Ví dụ giả định ở bảng trên, thứ Ba và thứ Năm lệch nhiều nhất; đọc ghi chú thì thứ Ba là ngồi lại trên ghế sau khi rửa bát, còn thứ Năm là nhóm công việc nhắn liên tục.
Hai nguyên nhân này cần hai cách xử lý khác hẳn. Với thứ Ba, có thể đổi trình tự: cất máy trước khi rửa bát, không phải sau. Với thứ Năm, đó là chuyện ranh giới công việc, cần nói với nhóm về giờ liên lạc hay thống nhất chỉ gọi điện khi gấp. Một con số "lệch trung bình 40 phút" không thể cho bạn biết điều đó; chỉ có ghi chú từng tối mới cho biết.
Đừng đặt mục tiêu khoảng lệch bằng không mọi tối. Mục tiêu hợp lý là khoảng lệch giảm dần và những tối giữ đúng giờ nhiều lên. Nếu sau một tháng bạn thấy giờ cất máy đang quá sớm so với nhịp sống thật của gia đình, lùi giờ lại cũng là một điều chỉnh đúng, không phải thất bại.
Về giấc ngủ: buổi tối không điện thoại không phải là theo dõi giấc ngủ
Nhiều người bắt đầu cất điện thoại buổi tối vì nghe nói nó giúp ngủ ngon hơn. Mỗi người khác nhau, và việc dùng màn hình buổi tối ảnh hưởng đến giấc ngủ ra sao còn tuỳ vào nhiều yếu tố như nội dung đang xem, ánh sáng phòng, giờ giấc, căng thẳng trong ngày. Bài này không bàn chuyện đó; theo dõi giờ cất máy ở đây là để lấy lại buổi tối cho những việc bạn muốn làm.
Nếu bạn muốn theo dõi giấc ngủ, đó là một việc khác với cách ghi khác, có bài riêng trong danh mục vận động và giấc ngủ của trang. Hai bảng có thể đặt cạnh nhau để xem chúng có liên quan với nhau ở bạn hay không, nhưng đừng vội kết luận từ vài tuần dữ liệu.
Nếu bạn khó ngủ kéo dài nhiều tuần, ngủ dậy vẫn mệt, hay thức giấc giữa đêm thường xuyên, hãy đi khám bác sĩ thay vì chỉ tự điều chỉnh thói quen điện thoại. Việc cất máy buổi tối là một thói quen tốt cho nhiều người, nhưng nó không thay thế được việc tìm hiểu nguyên nhân với người có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Nên cất điện thoại lúc mấy giờ tối?
Không có giờ chuẩn cho mọi người. Hãy chọn theo lịch thật của gia đình, thường là sau khi ăn tối và dọn dẹp xong. Giữ nguyên giờ đó hai tuần, đọc khoảng lệch rồi mới chỉnh sớm hay muộn hơn.
Cất điện thoại rồi lỡ có cuộc gọi gấp thì sao?
Bật chế độ không làm phiền nhưng cho phép cuộc gọi từ danh sách người thân lọt qua, và cất máy ở chỗ vẫn nghe được chuông. Báo trước cho người hay liên lạc rằng việc gấp thì gọi điện thay vì nhắn tin.
Xem tivi cùng cả nhà sau giờ cất điện thoại có tính là lệch không?
Không, nếu bạn đã định như vậy. Mục tiêu là đặt điện thoại xuống, không phải tránh mọi màn hình. Xem một bộ phim cùng cả nhà trên tivi là hoạt động chung, khác với mỗi người cầm một chiếc điện thoại riêng.
Tối nào cũng lệch xa thì có nên bỏ cuộc không?
Đừng bỏ, hãy đọc cột ghi chú. Thường khoảng lệch dồn vào một hai tình huống cụ thể như ngồi lại sau khi rửa bát hay nhóm công việc nhắn tin. Sửa đúng tình huống đó, hoặc lùi giờ cất máy cho sát nhịp sống thật hơn.
Có nên đặt luật giờ cất máy cho cả nhà không?
Có thể, nếu mọi người cùng bàn và đồng ý. Mỗi người tự ghi giờ cất máy của mình, cha mẹ làm gương trước, không so khoảng lệch giữa các thành viên và không dùng bảng ghi để trách nhau.