Bảng tô ô tiết kiệm là một tờ giấy chia thành nhiều ô, mỗi ô ứng với một khoản tiền nhỏ; mỗi lần bỏ đúng khoản đó vào ống hay chuyển vào tài khoản để dành, bạn tô kín ô tương ứng. Tô hết bảng là đạt số tiền định trước. Hai kiểu phổ biến là bảng 100 ngày với mỗi ô một mệnh giá khác nhau và bảng 52 tuần với số tiền tăng dần theo tuần.
Bảng tô ô hấp dẫn vì nó biến việc để dành vốn vô hình thành thứ nhìn thấy được, càng về sau càng nhiều màu. Nhưng nhiều người tô hăng hái được ba tuần rồi bỏ, thường vì bảng chép trên mạng không khớp với thu nhập của mình. Bài này chỉ cách tự vẽ bảng theo túi tiền thật, cách tô cho đều, cách xử lý tuần hụt và cách đọc lại tiến độ.
Hai kiểu bảng phổ biến và vì sao bảng chép sẵn hay bỏ dở
Kiểu thứ nhất là bảng 100 ô, mỗi ô ghi một con số từ 1 đến 100 tượng trưng cho đơn vị bạn chọn, ví dụ nghìn đồng. Mỗi ngày bạn chọn một ô bất kỳ còn trống, bỏ ống đúng khoản đó rồi tô ô. Ngày rủng rỉnh chọn ô lớn, ngày eo hẹp chọn ô nhỏ. Tô hết 100 ô thì tổng là 5.050 đơn vị. Sự linh hoạt này là lý do bảng 100 ngày hợp với người thu nhập không đều.
Kiểu thứ hai là bảng 52 tuần: tuần thứ nhất bỏ một đơn vị, tuần thứ hai hai đơn vị, cứ thế tăng tới tuần 52. Cách này dễ nhớ nhưng có một điểm yếu ít được nói: nếu bắt đầu từ tháng 1 thì những tuần cuối năm, đúng lúc cần nhiều tiền cho mùa sắm Tết, lại là những tuần phải bỏ nhiều nhất. Nhiều người bỏ cuộc đúng ở tháng 11, tháng 12. Một biến thể khôn hơn là đi ngược, bắt đầu từ tuần 52 khi còn hăng hái và giảm dần.
Vấn đề chung của bảng chép từ mạng là đơn vị tiền không khớp với bạn. Một bảng tổng mười triệu có thể nhẹ nhàng với người này nhưng quá sức với một bạn sinh viên làm thêm. Khi khoản phải bỏ vượt khả năng, bạn sẽ bắt đầu bỏ qua ô, rồi thấy bảng lỗ chỗ, rồi cất bảng đi. Vì vậy bước quan trọng nhất là tự tính đơn vị, không phải chọn mẫu đẹp.
Tự tính đơn vị và vẽ bảng theo thu nhập của mình
Bạn chỉ cần giấy, thước, bút và mười phút. Các bước dưới đây dùng ví dụ giả định để minh hoạ phép tính, bạn thay bằng con số thật của mình.
- Xem lại ba tháng gần nhất để ước khoản bạn có thể để dành mà không phải cắt bữa ăn hay thuốc men. Ví dụ giả định: khoảng 600 nghìn đồng mỗi tháng.
- Chọn thời gian của bảng: 100 ngày (khoảng ba tháng rưỡi) hay 52 tuần (một năm). Với ví dụ trên, 100 ngày tương ứng khoảng 2 triệu đồng có thể để dành.
- Chia tổng cho số "điểm" của bảng. Bảng 100 ô có tổng 5.050 điểm, nên 2 triệu chia 5.050 xấp xỉ 400 đồng một điểm. Làm tròn cho dễ: mỗi điểm 500 đồng, ô số 1 là 500 đồng, ô số 100 là 50 nghìn đồng.
- Nếu đơn vị lẻ quá, đổi cách đánh số. Ví dụ chỉ dùng 50 ô đánh số từ 1 đến 50, hoặc mỗi ô một mệnh giá cố định chọn từ ba mức nhỏ, vừa, lớn.
- Kẻ lưới lên giấy, ghi số vào từng ô bằng bút mảnh. Viết ở đầu tờ: đơn vị là bao nhiêu, bắt đầu ngày nào, để dành cho việc gì.
- Dán bảng ở nơi đặt ống tiết kiệm, để động tác bỏ tiền và tô ô diễn ra cùng một chỗ.
Ghi mục đích cụ thể lên bảng giúp nhiều hơn bạn nghĩ: "quỹ sửa xe", "tiền học tiếng Anh hè" rõ hơn "tiền tiết kiệm". Bảng tô ô là công cụ tạo thói quen để dành, không phải lời khuyên dùng tiền vào đâu; khoản để dành dùng vào việc gì là quyết định của riêng bạn.
Chọn kiểu bảng nào: so sánh nhanh
Không có kiểu bảng tốt nhất cho mọi người. Bảng dưới đây giúp bạn chọn theo cách nhận tiền và tính cách của mình.
| Kiểu bảng | Hợp với ai | Điểm cần để ý |
|---|---|---|
| 100 ô, chọn ô tự do | Người thu nhập theo ngày, bán hàng, làm thêm | Dễ chọn ô nhỏ mãi, cuối bảng còn toàn ô lớn |
| 52 tuần tăng dần | Người lương tháng ổn định, thích khởi đầu nhẹ | Cuối năm phải bỏ nhiều nhất, sát mùa sắm Tết |
| 52 tuần giảm dần | Người muốn tận dụng lúc mới hăng hái | Tuần đầu nặng, cần chắc khả năng chi trả |
| Ô mệnh giá cố định | Học sinh, sinh viên, người mới bắt đầu | Ít bất ngờ, tổng nhỏ hơn |
| Bảng chung cả nhà | Gia đình để dành cho chuyến đi, đồ dùng chung | Cần quy ước ai bỏ, ai tô, tránh trách nhau |
Với bảng 100 ô, mẹo để không dồn ô lớn về cuối là chia bảng thành bốn hàng 25 ô và tự đặt luật mỗi tuần phải tô ít nhất một ô ở hàng cuối. Với bảng 52 tuần, có thể đặt ô của các tuần cuối năm thành ô nhỏ, đẩy ô lớn lên tháng 3, tháng 4 khi ít việc phải chi.
Tô mỗi ngày: những chi tiết nhỏ giữ bảng sống lâu
Tô ngay khi bỏ tiền. Đừng để tối mới tô một lượt. Động tác bỏ tiền và tô ô diễn ra liền nhau thì hai việc gắn với nhau, và bạn ít khi quên. Đặt cây bút màu ngay cạnh ống.
Nếu để dành bằng chuyển khoản, vẫn tô giấy. Nhiều người chuyển tiền sang một tài khoản riêng thay vì bỏ ống. Vẫn nên có tờ bảng giấy, vì số dư trong ứng dụng không cho cảm giác tiến triển như những ô màu lấp dần. Đừng chụp màn hình số dư đăng lên mạng; thông tin tài khoản là riêng tư.
Một màu cho mỗi tháng. Tháng đầu tô xanh, tháng sau tô vàng. Nhìn bảng bạn biết ngay tháng nào tô được nhiều, tháng nào ít, mà không cần ghi thêm chữ nào.
Không tô "ứng trước". Hôm nay dư thì có thể tô thêm ô, nhưng chỉ tô khi tiền đã thật sự nằm trong ống. Tô trước với lời hứa sẽ bỏ sau là cách nhanh nhất làm bảng mất ý nghĩa.
Ống tiết kiệm khó mở. Ống đất phải đập mới lấy được tiền hay hộp có khoá nhờ người khác giữ chìa giúp chặn những lần rút ra giữa chừng. Nếu dùng tài khoản, chọn loại không gắn thẻ thanh toán hằng ngày.
Bảng chung cả nhà: vài quy ước trước khi tô ô đầu tiên
Một tờ bảng dán ở phòng khách để cả nhà cùng để dành cho chuyến về quê hay chiếc tủ lạnh mới là cách hay để mọi người cùng nhìn thấy mục tiêu. Nhưng bảng chung cần vài quy ước, nếu không nó dễ thành chỗ đếm xem ai góp nhiều, ai góp ít.
- Ghi mục đích và ngày dự kiến xong ở đầu bảng, cả nhà cùng đọc và cùng đồng ý trước khi bắt đầu.
- Không ghi tên người cạnh từng ô. Bảng chỉ cho biết cả nhà đã để dành được bao nhiêu, không cho biết ai bỏ ô nào. Như vậy người thu nhập ít hơn hay trẻ nhỏ góp vài đồng cũng thấy mình là một phần của bảng.
- Một người giữ ống, mọi người cùng tô. Người giữ ống là người đếm tiền thật mỗi tháng và báo con số cho cả nhà, tránh nghi ngờ.
- Trẻ em góp theo sức. Một đồng tiền lì xì hay tiền bán giấy vụn đều được tô ô nhỏ. Không so ô của con với anh chị em, không biến bảng thành cuộc đua.
- Họp ngắn cuối tháng. Năm phút nhìn bảng, nói xem tháng sau có khoản nào khó, có cần dời ngày xong không. Không trách ai vì tháng ít ô.
Bảng chung có giá trị nhất khi tô xong và cả nhà cùng dùng khoản tiền đúng việc đã hứa. Lần đầu làm được, lần sau mọi người sẽ tự giác hơn mà không cần ai nhắc.
Tuần hụt tiền: xử lý thế nào để không bỏ cả bảng
Sẽ có tuần bạn không bỏ được đồng nào: tiền nhà tăng, xe hỏng, có đám cưới. Với bảng 52 tuần, đây là lúc nhiều người bỏ cuộc vì ô của tuần đó nằm trơ ra và cảm giác "đã hỏng chuỗi" rất khó chịu. Cách xử lý đầu tiên là chấp nhận rằng bảng tô ô không đòi chuỗi liên tục. Nó đo tổng tiền để dành được, không đo bạn có làm đều từng tuần hay không.
Cách thứ hai là cho phép bỏ một phần. Ô tuần 30 là 30 đơn vị mà tuần này chỉ để dành được 10, hãy tô một phần ba ô bằng nét gạch, phần còn lại tô sau khi có. Nhìn bảng bạn vẫn thấy tuần đó có cố gắng, và phần nợ hiện rõ chứ không bị quên.
Cách thứ ba là dời mốc kết thúc. Bảng 52 tuần không bắt buộc kết thúc đúng một năm; nếu hụt năm tuần, kéo dài thêm năm tuần. Ghi ngày kết thúc mới lên đầu bảng. Thứ duy nhất làm bảng thật sự thất bại là cất nó vào ngăn kéo. Ví dụ giả định: một chị bán hàng ở chợ Huế hụt gần hai tháng vì sửa sạp, chị dời mốc sang tháng 2 năm sau và vẫn tô kín bảng, chỉ muộn hơn dự kiến.
Đọc lại tiến độ và làm gì khi tô xong ô cuối
Cứ hết một tháng, đếm số ô đã tô và tính tổng tiền tương ứng, ghi một dòng ở mép bảng. Nhìn bốn năm dòng như vậy, bạn sẽ thấy tháng nào để dành dễ, tháng nào khó, và lý do thường hiện ra ngay: tháng có lương thưởng, tháng có giỗ chạp, tháng con nhập học. Biết trước những tháng khó giúp bạn lên bảng tiếp theo thực tế hơn, ví dụ đặt ô nhỏ cho đúng các tháng đó.
Khi tô xong ô cuối, đếm tiền thật và so với tổng trên bảng. Nếu lệch, đừng tự trách; lệch thường do tô trước khi bỏ tiền hoặc lấy ra giữa chừng mà quên ghi. Ghi lại số lệch để lần sau cẩn thận hơn. Sau đó, dùng khoản tiền đúng mục đích đã ghi trên đầu bảng. Rất nhiều người để dành xong lại để khoản tiền nằm đó rồi tiêu dần vào việc khác, khiến lần sau mất động lực.
Bảng tiếp theo không cần lớn hơn. Nhiều người bị cuốn vào việc tăng dần tổng tiền mỗi lần, đến lúc quá sức thì bỏ hẳn. Giữ một bảng vừa sức mà tô kín đều đặn có giá trị hơn một bảng to bỏ dở. Thói quen để dành nằm ở việc bạn làm lại được lần thứ hai, thứ ba, chứ không nằm ở con số của lần đầu.
Câu hỏi thường gặp
Bảng 100 ngày và bảng 52 tuần, người mới nên bắt đầu với loại nào?
Người mới thường hợp với bảng 100 ô chọn tự do hoặc bảng ô mệnh giá cố định, vì có thể tô ô nhỏ vào ngày eo hẹp. Bảng 52 tuần cần thu nhập khá đều và cần tính trước những tuần cuối năm phải bỏ nhiều tiền.
Bỏ ống tiền mặt hay chuyển vào tài khoản riêng thì tốt hơn?
Ống tiền mặt cho cảm giác cụ thể và khó lấy ra nếu là ống phải đập. Tài khoản riêng an toàn hơn khi số tiền lớn. Dù chọn cách nào, vẫn nên có tờ bảng giấy để thấy tiến độ, và không đăng số dư tài khoản lên mạng.
Bảng tô ô có hợp với trẻ em không?
Có, với đơn vị nhỏ và mục đích rõ như mua một cuốn sách hay món đồ con thích. Để con tự tô, không chấm điểm, không so bảng của con với anh chị em. Ngày con không bỏ được thì để trống, không trách mắng.
Lỡ lấy tiền trong ống ra giữa chừng thì có nên làm lại từ đầu?
Không cần làm lại. Hãy tẩy hoặc gạch chéo số ô tương ứng với khoản đã lấy, ghi ngày và lý do ở mép bảng, rồi tiếp tục. Bảng phản ánh đúng tiền đang có quan trọng hơn bảng sạch đẹp.
Tô xong bảng rồi có nên đem số tiền đi đầu tư không?
Bài này chỉ bàn thói quen để dành, không đưa ra lời khuyên đầu tư. Khoản tiền nên dùng đúng mục đích bạn đã ghi trên đầu bảng. Nếu đang cân nhắc các lựa chọn tài chính, hãy tìm hiểu từ nguồn chính thức hoặc người có chuyên môn.
Có nên khoe bảng tô ô lên mạng xã hội để có động lực không?
Khoe có thể tạo động lực lúc đầu, nhưng cũng dễ dẫn tới so sánh với bảng to hơn của người khác. Nếu muốn chia sẻ, chỉ đăng ảnh bảng màu, không ghi số tiền cụ thể và không để lộ thông tin tài khoản.