Cách thực tế nhất để đọc hết một cuốn sách dày là chia nó thành chương ngay từ đầu, ghi danh sách chương lên một tấm thẻ kẹp sách, và mỗi lần xong một chương thì tích một ô. Một cuốn sáu, bảy trăm trang nhìn tổng thể thì nặng; một tấm thẻ có hai mươi lăm ô, đã tích được chín ô, thì cho cảm giác tiến độ rõ ràng và gần. Tấm thẻ nằm ngay trong sách, mở sách là thấy.
Bài này bàn riêng chuyện theo dõi một cuốn sách dày: lập bản đồ chương, dựng thẻ tiến độ, đặt nhịp đọc theo chương hay theo tuần, xử lý những chương khó ở giữa sách, và cách quyết định gác lại mà không bỏ hẳn. Các con số trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao sách dày hay bị bỏ ở giữa
Với sách mỏng, cảm giác gần xong đến nhanh và kéo bạn đọc tới trang cuối. Với sách dày, khoảng giữa rất dài: đã qua phần mở đầu hấp dẫn nhưng còn xa mới tới cuối. Đây là đoạn mà phần lớn người đọc dừng lại, không phải vì sách dở, mà vì không còn thấy mình đang tiến.
Nếu đo bằng số trang, sách dày càng làm khó: một tuần đọc đều mỗi ngày có thể chỉ nhích từ trang 210 lên trang 290, trong khi còn bốn trăm trang phía trước. Tỉ lệ đó dễ làm nản. Đo bằng chương thì khác: tuần đó bạn đã xong ba chương, và ba ô được tích là ba việc trọn vẹn.
Lý do thứ ba là sách dày thường có những chương khó hoặc chậm ở giữa: một phần lý thuyết dài, một đoạn mô tả bối cảnh, một nhánh truyện phụ. Không có kế hoạch, bạn gặp chương đó như gặp bức tường. Có bản đồ chương từ trước, bạn biết nó sẽ đến, biết nó dài bao nhiêu, và biết bên kia là gì.
Cuối cùng, sách dày đòi hỏi thời gian kéo dài nhiều tuần, có khi nhiều tháng. Trong thời gian đó, cuộc sống chen vào: một đợt bận việc, một chuyến đi, một tuần ốm. Mỗi lần gián đoạn, quay lại cuốn sách khó hơn một chút vì đã quên nhân vật, quên mạch lập luận. Một chút ghi chú trên thẻ kẹp sách về phần vừa đọc làm việc quay lại nhẹ hơn nhiều.
Lập bản đồ chương trước khi đọc
Việc này mất chừng mười lăm phút, làm một lần trước khi đọc trang đầu.
- Mở mục lục, đếm số chương hoặc số phần. Nếu chương quá dài (trên năm mươi trang), chia mỗi chương thành hai ba đoạn theo tiêu đề nhỏ bên trong.
- Ghi số trang bắt đầu của mỗi chương để biết độ dài từng chương. Đánh dấu những chương dài bất thường.
- Lướt qua những chương có vẻ khó hoặc khác giọng (phụ lục lý thuyết, đoạn bản đồ, phả hệ nhân vật). Ghi chú bên cạnh để biết trước.
- Quyết định trước những phần có thể đọc lướt hoặc bỏ qua, như phụ lục, chú thích dài, nếu mục đích đọc của bạn cho phép.
- Ước nhịp: bao nhiêu chương mỗi tuần là vừa sức. Ví dụ giả định: 24 chương, ba chương mỗi tuần, khoảng tám tuần.
- Ghi ngày bắt đầu lên đầu bản đồ.
Bản đồ chương không phải để tự ép tiến độ, mà để không bị bất ngờ. Khi biết chương 11 dài gấp đôi chương khác, bạn sẽ không tự trách nếu tuần đó chỉ xong một chương.
Thẻ kẹp sách kiêm bảng tiến độ
Thẻ kẹp sách là công cụ ghi lý tưởng cho sách dày, vì nó luôn nằm đúng chỗ bạn đang đọc. Cách làm:
- Cắt một tấm bìa cứng dài bằng chiều cao sách, rộng vừa tay.
- Kẻ một cột ô vuông theo số chương hoặc số đoạn đã chia, đánh số từng ô. Sách quá nhiều chương thì dùng cả hai mặt thẻ.
- Mặt còn lại ghi ngày bắt đầu, nhịp dự kiến và một hai dòng ghi chú ngắn: nhân vật cần nhớ, ý chính của phần trước.
- Mỗi lần xong một chương, tích ô và ghi ngày nhỏ bên cạnh.
- Nếu đọc dở giữa chương, kẹp thẻ đúng trang đó; tích chỉ khi xong trọn chương.
- Đọc xong cả sách, giữ thẻ lại, dán vào sổ ghi sách đã đọc hoặc cất trong một hộp nhỏ.
Người đọc sách điện tử có thể làm điều tương tự trong ghi chú điện thoại hoặc một dòng bảng tính, mỗi chương một ô. Tuy vậy, nhiều người thấy thẻ giấy kẹp trong sách giấy tạo cảm giác tiến độ rõ hơn hẳn, vì nhìn được độ dày phần đã đọc tăng dần.
Thẻ kẹp sách cũng hữu ích khi đọc nhiều cuốn cùng lúc: mỗi cuốn một thẻ riêng, không phải nhớ cuốn nào đang ở đâu.
Đặt nhịp theo chương hay theo tuần
Có hai cách đặt nhịp chính cho sách dày, mỗi cách hợp với một kiểu người đọc.
| Cách đặt nhịp | Ví dụ giả định | Hợp với | Điểm cần để ý |
|---|---|---|---|
| Theo chương mỗi ngày | Mỗi ngày một chương ngắn hoặc nửa chương dài | Người đọc đều hằng ngày, sách có chương đều nhau | Chương dài làm lỡ nhịp; cần chia nhỏ từ trước |
| Theo số chương mỗi tuần | Ba chương mỗi tuần, đọc ngày nào cũng được | Người đi làm lịch thất thường | Dễ dồn vào cuối tuần; nên ghi ngày đọc để thấy |
| Theo mốc phần lớn | Xong phần một trong tháng đầu | Sách chia thành vài phần lớn | Mốc xa, cần kết hợp tích chương để thấy tiến độ gần |
Với phần đông người đọc bận, nhịp theo tuần dễ giữ nhất: không có ngày nào bị coi là thất bại, chỉ có tuần đủ hoặc chưa đủ. Bạn vẫn ghi ngày đọc cạnh ô để sau này thấy được quy luật.
Dù chọn cách nào, giữ cách đó cho cả cuốn. Đổi giữa chừng làm bản đồ tiến độ khó đọc lại.
Sau hai ba tuần, nhìn lại các ngày ghi cạnh ô để xem nhịp ước tính ban đầu có thực tế không. Nếu tuần nào cũng thiếu một chương, hạ nhịp xuống và dời ngày dự kiến xong; nếu tuần nào cũng dư, giữ nguyên chứ không vội tăng, để dành sức cho những chương khó phía sau.
Vượt những chương khó ở giữa sách
Biết trước nó sẽ đến. Nhờ bản đồ chương, bạn không bị bất ngờ. Có thể hạ nhịp tuần đó xuống một chương và ghi rõ "chương khó" trên thẻ.
Chia nhỏ hơn nữa. Chương khó dài bốn mươi trang thì chia thành bốn đoạn mười trang, mỗi đoạn một ô nhỏ. Tích được ô nhỏ giúp bạn đi qua thay vì đứng trước cả khối.
Đọc tóm tắt chương trước khi vào. Với sách lý thuyết, đọc phần tóm tắt cuối chương (nếu có) hoặc các tiêu đề nhỏ trước, rồi mới đọc chi tiết. Biết đích đến làm đoạn đường đỡ dài.
Cho phép đọc chậm. Không đo chương khó bằng tốc độ của chương dễ. Trên thẻ, ngày bắt đầu và ngày xong của chương khó cách xa nhau là chuyện bình thường.
Xen một cuốn nhẹ. Trong tuần đọc chương khó, đọc thêm vài trang một cuốn nhẹ vào buổi tối. Việc đọc vẫn đều, mà cuốn dày không phải gánh hết.
Ghi lại một câu sau mỗi chương khó. Viết lên thẻ một câu về ý chính của chương vừa vượt qua. Câu đó vừa giúp bạn nhớ mạch sách khi đọc tiếp, vừa là bằng chứng nhỏ rằng đoạn khó nhất đã ở phía sau.
Đọc song song sách dày và sách nhẹ
Nhiều người đọc thấy việc giữ một cuốn dày làm "cuốn chính" và một cuốn nhẹ làm "cuốn phụ" giúp họ đi hết sách dày dễ hơn. Cuốn chính có nhịp theo chương, theo tuần; cuốn phụ thì đọc thoải mái, không đặt nhịp. Khi cuốn chính chậm, cuốn phụ giữ cho thói quen đọc không đứt.
Để cách này không làm cuốn dày bị bỏ rơi, có một quy ước đơn giản: mỗi tuần, cuốn chính phải có ít nhất một ô được tích trước khi đọc cuốn phụ nhiều hơn một buổi. Ghi quy ước lên thẻ kẹp sách của cuốn chính.
Trong sổ đánh dấu ngày, có thể dùng hai ký hiệu: một cho ngày đọc cuốn chính, một cho ngày chỉ đọc cuốn phụ. Cuối tháng nhìn lại, bạn thấy tỉ lệ giữa hai loại; nếu ngày chỉ đọc cuốn phụ chiếm gần hết, đó là lúc xem lại cuốn chính có còn hợp không.
Không nên đọc song song quá hai cuốn dày cùng lúc. Mỗi cuốn dày cần bạn giữ trong đầu một mạch nhân vật hoặc lập luận riêng; ba bốn mạch cùng lúc dễ khiến cuốn nào cũng tiến rất chậm, và các tấm thẻ tiến độ cùng đứng yên. Một cuốn dày, một cuốn nhẹ là tổ hợp nhiều người thấy dễ giữ nhất.
Gác lại hay dừng hẳn: quyết định thế nào
Không phải cuốn sách dày nào cũng đáng đọc hết vào lúc này. Nếu sau nhiều tuần, thẻ tiến độ đứng yên, mỗi lần mở sách đều thấy nặng, và bạn không còn nhớ vì sao bắt đầu, có thể đã đến lúc quyết định. Có hai lựa chọn khác nhau: gác lại hoặc dừng hẳn.
Gác lại là để sách sang một bên với dự định quay lại. Ghi ngày gác và chương đang dở lên thẻ, viết vài dòng tóm tắt những gì đã đọc để lần sau không phải bắt đầu lại từ đầu. Cất sách ở chỗ nhìn thấy được, không cất sâu trong tủ. Nhiều cuốn sách dày được đọc hết ở lần thứ hai, khi hoàn cảnh hợp hơn.
Dừng hẳn là quyết định cuốn này không dành cho bạn, ít nhất là trong vài năm tới. Ghi vào sổ ghi sách đã đọc với chữ "dừng" và lý do ngắn. Đây không phải thất bại; các chương đã đọc vẫn là của bạn. Quyết định dừng có ý thức tốt hơn nhiều so với để cuốn sách nằm dở trên bàn hàng tháng, mỗi lần nhìn thấy lại thấy áy náy.
Dù gác hay dừng, giữ lại tấm thẻ tiến độ. Sau này nhìn thấy, bạn biết mình đã đi tới đâu, và nếu muốn đọc lại, tấm thẻ đó là điểm xuất phát sẵn có.
Câu hỏi thường gặp
Sách không chia chương rõ thì chia thế nào?
Chia theo số trang cố định, ví dụ mỗi đoạn ba mươi trang, hoặc theo những chỗ ngắt tự nhiên như dấu phân cảnh. Ghi số trang bắt đầu mỗi đoạn lên thẻ để dùng thay cho chương.
Đọc sách dày bằng sách nói thì theo dõi ra sao?
Sách nói thường chia theo tệp hoặc theo chương, nên vẫn dùng được thẻ tiến độ, mỗi tệp một ô. Ghi chú thêm thời lượng mỗi tệp vì các tệp có thể dài ngắn rất khác nhau.
Có nên đặt hạn chót cho việc đọc một cuốn sách dày?
Một hạn chót mềm giúp giữ nhịp, nhưng không nên quá chặt. Đọc vội cho kịp hạn làm mất ý nghĩa của sách dày, vốn cần đọc chậm. Hạn nên để dư so với nhịp ước tính.
Đọc hết sách dày rồi có cần ghi chép gì thêm không?
Ít nhất ghi cuốn sách vào sổ sách đã đọc, kèm ngày bắt đầu, ngày xong và một câu cảm nhận. Nếu muốn nhớ nội dung, phần ghi chép ý chính là việc riêng, nên làm ngay sau khi xong khi còn nhớ rõ.
Đọc lại một cuốn sách dày lần thứ hai có cần thẻ mới không?
Nên làm thẻ mới, giữ thẻ cũ. Lần đọc lại thường nhanh hơn và để ý những chỗ khác; so hai tấm thẻ cho thấy cách bạn đọc cuốn sách đã thay đổi ra sao.
Tham gia nhóm đọc chung một cuốn sách dày thì theo dõi thế nào?
Nhóm thường có lịch chương mỗi tuần, bạn chỉ cần ghi lịch đó lên thẻ. Theo dõi tiến độ của riêng bạn, không cần so với thành viên khác; người đọc nhanh hay chậm hơn lịch đều có thể tham gia buổi trao đổi.