Bảng đánh dấu ôn bài là một tờ bảng kẻ theo môn: mỗi bài học là một dòng, mỗi lần ôn bài đó thì thêm một dấu kèm ngày. Nhìn vào bảng, học sinh biết ngay bài nào đã ôn mấy lần, bài nào từ hôm học trên lớp đến giờ chưa đụng lại. Trước kỳ kiểm tra, bảng chỉ ra chính xác những bài cần ôn trước, thay vì ôn lại từ đầu theo cảm giác.
Bài này dành cho học sinh THCS, THPT tự theo dõi việc ôn bài của mình, và cho phụ huynh muốn hỗ trợ mà không biến việc học thành bảng điểm trong nhà. Cách học, cách ghi nhớ đã có nhiều tài liệu bàn; ở đây chỉ nói chuyện ghi lại đã ôn gì, khi nào, và đọc bảng ra sao.
Vì sao học sinh hay ôn sót bài
Một học kỳ có rất nhiều bài, ở nhiều môn, học xen kẽ theo thời khoá biểu. Học sinh thường ôn theo hai cách: ôn bài vừa học hôm nay, hoặc ôn bài sắp kiểm tra. Những bài ở giữa, học từ ba bốn tuần trước và chưa đến lượt kiểm tra, rơi vào khoảng trống không ai nhớ tới. Đến khi kiểm tra cuối kỳ, chúng trở thành những bài "như chưa học bao giờ".
Vấn đề không phải lười, mà là không nhìn thấy. Trí nhớ không cho bạn danh sách đầy đủ những bài đã lâu không ôn. Một tờ bảng thì có: dòng nào ít dấu, dòng nào dấu cuối cùng đã lâu, đập vào mắt ngay.
Cũng có hiện tượng ngược lại: ôn đi ôn lại những bài đã quen vì ôn bài quen thì dễ chịu, còn bài khó thì để sau. Bảng đánh dấu làm lộ điều này. Nếu thấy một dòng có tám dấu trong khi dòng bên cạnh chỉ một dấu, bạn biết thời gian ôn đang dồn sai chỗ.
Bảng đánh dấu không thay được việc học hiểu trên lớp hay làm bài tập. Nó chỉ là tấm bản đồ cho phần ôn, giúp thời gian ôn vốn có hạn được chia đều và đúng chỗ hơn.
Một lý do nữa khiến bảng có ích là lịch học của học sinh Việt Nam thường dày: học chính khoá, học thêm, hoạt động của trường. Thời gian tự ôn còn lại rất ít, có khi chỉ ba bốn mươi phút mỗi tối. Với quỹ thời gian đó, biết chính xác nên mở bài nào trước quan trọng hơn nhiều so với cố ôn thật lâu.
Mẫu bảng: dòng là bài học, cột là lần ôn
Mỗi môn một bảng, hoặc mỗi môn một trang tính. Mẫu dưới là ví dụ giả định cho môn Lịch sử, sau vài tuần đầu học kỳ.
| Bài | Ngày học trên lớp | Lần ôn 1 | Lần ôn 2 | Lần ôn 3 | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| Bài 1 | 5/9 | 6/9 ✓ | 12/9 ✓ | 3/10 ✓ | Nhớ tốt mốc thời gian |
| Bài 2 | 12/9 | 13/9 ✓ | 20/9 ? | Hay nhầm hai sự kiện | |
| Bài 3 | 19/9 | 20/9 ✓ | |||
| Bài 4 | 26/9 | Chưa ôn | |||
| Bài 5 | 3/10 | 4/10 ✓ |
Dấu ✓ nghĩa là ôn xong và tự thấy nhớ được ý chính; dấu ? nghĩa là đã ôn nhưng còn chỗ chưa chắc. Không có cột điểm. Bảng ghi việc đã ôn, không chấm mức thuộc bài.
Chỉ nhìn qua mẫu trên đã thấy: bài 4 chưa ôn lần nào, bài 2 cần ôn lại chỗ hay nhầm, bài 1 đã ôn đủ và có thể để yên một thời gian.
Với các môn có nhiều dạng bài tập như Toán, Vật lí, có thể ghi mỗi dòng là một dạng bài thay vì một bài trong sách, vì thứ cần ôn là cách giải từng dạng. Với các môn ghi nhớ như Lịch sử, Địa lí, Sinh học, mỗi dòng là một bài trong sách là đủ. Chọn cách chia dòng ngay từ đầu học kỳ và giữ nguyên tới cuối kỳ.
Đánh dấu mỗi lần ôn
Cách ghi cần nhanh, dưới một phút cho mỗi lần ôn, nếu không học sinh sẽ bỏ. Các bước:
- Ngay khi học bài mới trên lớp, về nhà thêm một dòng vào bảng của môn đó, ghi tên bài và ngày học.
- Mỗi lần ôn một bài, ôn xong thì tự hỏi một câu đơn giản: gấp sách lại, mình có kể lại được ý chính của bài không?
- Kể lại được thì ghi ngày và dấu ✓ vào cột lần ôn tiếp theo. Còn chỗ chưa chắc thì ghi ngày và dấu ?, viết chỗ chưa chắc vào ghi chú.
- Dòng nào có dấu ? thì lần ôn sau ưu tiên đúng chỗ đó, không cần ôn cả bài.
- Hết chỗ ghi trên dòng thì thêm cột, hoặc chuyển sang ghi đếm số lần ôn bằng gạch nhỏ.
- Mỗi cuối tuần, nhìn lướt bảng của tất cả các môn, khoanh những dòng chưa có dấu nào hoặc dấu cuối đã quá ba tuần.
Câu tự hỏi ở bước hai là phần quan trọng: nó biến việc ôn từ đọc lại thụ động thành tự kiểm. Nhưng kết quả chỉ ghi bằng ✓ hoặc ?, không thành điểm số, để học sinh không ngại ghi thật.
Giãn lần ôn ra theo thời gian
Một nguyên lý được nhắc nhiều trong tài liệu về ghi nhớ là ôn lại sau những khoảng cách giãn dần thường giúp nhớ lâu hơn ôn dồn vào một lúc. Bạn không cần áp lịch phức tạp. Với bảng đánh dấu, một quy ước đơn giản là: lần ôn đầu trong vòng vài ngày sau buổi học, lần hai sau khoảng một tuần, lần ba sau vài tuần. Ngày cụ thể tuỳ lịch học của bạn.
Bảng giúp áp dụng nguyên lý đó mà không phải nhớ. Nhìn cột ngày ở mỗi dòng, bạn thấy bài nào đã đến lúc ôn lại. Nhiều học sinh dùng bút màu: dòng nào lần ôn cuối đã quá hai tuần thì tô một chấm màu ở đầu dòng, cuối tuần nhìn là biết.
Điều quan trọng là không dồn hết các lần ôn vào cuối kỳ. Bảng có những cột ngày trải đều qua học kỳ là dấu hiệu bạn đang ôn giãn cách; bảng mà mọi dấu đều nằm trong tuần trước kiểm tra là dấu hiệu ngược lại. Cả hai đều là dữ liệu trung thực, và học kỳ sau bạn có thể thử điều chỉnh.
Nếu bạn đã dùng thẻ ghi nhớ hay một phương pháp ôn có lịch sẵn, bảng đánh dấu vẫn hữu ích ở mức tổng: nó cho thấy theo từng bài trong sách, chứ không theo từng thẻ, bài nào đã được chạm tới.
Trước kỳ kiểm tra: đọc bảng để biết ôn gì
Một tuần trước bài kiểm tra, đọc bảng của môn đó theo thứ tự sau. Mất chừng mười phút nhưng tiết kiệm nhiều giờ ôn mò.
- Liệt kê các bài nằm trong phạm vi kiểm tra.
- Đánh dấu những dòng chưa có lần ôn nào: đây là ưu tiên số một.
- Đánh dấu những dòng có dấu ? ở lần ôn gần nhất: ưu tiên số hai, ôn đúng chỗ đã ghi ở cột ghi chú.
- Những dòng có ba dấu ✓ trở lên và lần ôn cuối không quá lâu: chỉ cần đọc lướt lại.
- Chia các bài ưu tiên vào các ngày còn lại, ghi ngày dự kiến ôn vào ô trống tiếp theo bằng bút chì.
- Sau mỗi buổi ôn, đổi bút chì thành dấu thật như thường lệ.
Nếu thấy số bài ưu tiên quá nhiều so với số ngày còn lại, đừng hoảng và đừng thức trắng. Chọn những bài quan trọng nhất theo đề cương của thầy cô, ôn những bài đó cho chắc, chấp nhận đọc lướt phần còn lại. Bảng vẫn giúp bạn biết mình đang chấp nhận rủi ro ở đâu, thay vì không biết gì.
Sau bài kiểm tra, đừng xoá bảng. Những dòng từng có dấu ? mà bài kiểm tra đúng là hỏi tới cho bạn biết cách đánh dấu của mình có trung thực không. Đây là thông tin để học kỳ sau ghi chính xác hơn, không phải để tự trách.
Phụ huynh hỗ trợ thế nào cho đúng
Bảng là của con. Học sinh tự kẻ, tự ghi, tự đọc. Phụ huynh có thể giúp kẻ mẫu lần đầu hoặc mua giấy, nhưng không ghi thay. Bảng do người khác ghi thì con không còn coi là của mình.
Hỏi về bảng, không kiểm tra bảng. Thay vì "sao bài 4 chưa ôn", có thể hỏi "tuần này con thấy môn nào nhiều bài chưa ôn nhất". Câu hỏi mở để con tự đọc bảng và tự nói ra.
Không biến dấu thành điểm. Không thưởng phạt theo số dấu, không đếm dấu để khen chê. Khi dấu thành điểm, học sinh sẽ đánh dấu cho đủ chứ không còn ghi thật.
Không so bảng giữa anh chị em hay với con nhà khác. Mỗi lớp, mỗi môn, mỗi học sinh có khối lượng và nhịp khác nhau. So bảng chỉ làm đứa ít dấu hơn thấy mình kém và bỏ ghi.
Tôn trọng khi con không muốn dùng bảng. Có học sinh hợp với cách khác. Nếu con không muốn, hỏi xem con theo dõi việc ôn bằng cách nào, và chấp nhận cách đó nếu nó hiệu quả với con.
Giữ sức khoẻ trong mùa ôn
Bảng đánh dấu có thể vô tình đẩy học sinh thức khuya để "đủ dấu". Những khuyến nghị chung ở mức phổ thông: ngủ đủ giấc theo lứa tuổi, nghỉ mắt sau mỗi khoảng nhìn sách hay màn hình, đứng dậy vận động nhẹ giữa các buổi ôn. Nhu cầu ngủ và sức học của mỗi người khác nhau, nên lịch ôn cần vừa với sức của chính bạn.
Nếu bảng ôn bắt đầu làm bạn lo lắng, mất ngủ, hay thấy nặng nề mỗi khi nhìn vào những dòng chưa có dấu, đó là lúc đơn giản hoá: chỉ theo dõi một hai môn khó nhất, hoặc tạm cất bảng vài ngày. Một công cụ theo dõi chỉ có ích khi nó giúp bạn bình tĩnh hơn, không phải căng thẳng hơn.
Căng thẳng kéo dài, buồn bã nhiều ngày, mất ngủ liên tục trong mùa thi là chuyện nên nói với người lớn trong nhà, giáo viên chủ nhiệm hoặc bộ phận tư vấn học đường của trường. Đó không phải chuyện để tự giải quyết bằng một tờ bảng.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng bảng giấy hay bảng tính cho việc ôn bài?
Bảng giấy dán ở góc học tập dễ nhìn hằng ngày hơn. Bảng tính tiện sắp xếp và đếm, nhưng phải mở máy mới thấy. Nhiều học sinh dùng giấy cho các môn chính và không cần theo dõi các môn còn lại.
Có cần theo dõi tất cả các môn không?
Không cần. Bắt đầu với hai ba môn bạn thấy khó hoặc có nhiều bài nhất. Theo dõi quá nhiều môn cùng lúc làm việc ghi chép nặng và dễ bỏ giữa chừng.
Làm bài tập về nhà có tính là một lần ôn không?
Có thể tính nếu bài tập buộc bạn dùng lại kiến thức của bài đó. Ghi một ký hiệu riêng, ví dụ chữ BT, để phân biệt với lần ôn tự kiểm.
Học nhóm với bạn thì ghi vào bảng thế nào?
Ghi như một lần ôn bình thường, thêm chữ "nhóm" ở ghi chú. Nếu trong buổi nhóm bạn giảng lại cho bạn khác được, đó thường là dấu hiệu bạn nắm bài khá chắc.
Lỡ không ghi bảng cả tháng thì có nên bỏ hẳn?
Không cần bỏ. Thêm lại các dòng bài đã học, để trống cột ôn, rồi bắt đầu ghi từ hôm nay. Bảng sẽ chỉ ra ngay những bài cần ôn trước, chính là lúc nó có ích nhất.
Học sinh tiểu học có dùng được bảng này không?
Với học sinh nhỏ, nên dùng bản đơn giản hơn, ví dụ dán hình khi đã đọc lại bài, và phụ huynh đồng hành nhiều hơn. Không chấm điểm, không xếp hạng các con, và giữ buổi ôn ngắn, nhẹ nhàng.